Alp Ulagay- 15 Şubat 2026 Serie A devleri modern stadyum faciasıyla boğuşuyor. Juventus hariç neredeyse hiçbir Serie-A kulübü kendi stadına sahip değil. Yayın hakları dibe vurmuş, milyarlık cirolara karşın zarardan belini doğrultamayan, transfer satışlarına mahkum bir lig Serie-A... Şimdilik Euro 2032 umuduyla Serie-A’da stadyum devrimi başlıyor ama antik Roma kalıntıları ve bürokrasi her şeyi yavaşlatıyor.

 Yazarlarımızdan Alp Ulagay'ın Calcio e Finanza Genel Yayın Yönetmeni Luciano Mondellini ile yaptığı çarpıcı röportajını soluk soluğa okuyacaksınız.

Luciano Mondellini ile yapılan röportajda:  Juventus'un "Sev ya da nefret et" efsanesini, Agnelli'nin futbola milyarlık desteğini ve yabancı yatırımcıların "gayrimenkul avı"nı göreceksiniz.

Röportaj tam anlamıyla İtalyan futbol ekonomisinin dramını anlatıyor.

İtalya Futbolunun Büyük Bir Tesis Sorunu Var

Galatasaray ve Juventus Şampiyonlar Ligi’nde sekiz gün arayla iki kez karşılaşıyor ve son 16 turuna kalmaya çalışıyor. Bu vesileyle hem iki takımın ekonomik kıyaslamasını yapabilmek hem de İtalya futbolunun bir panoramasını çizebilmek için İtalya’nın önde gelen futbol ekonomi sitesi Calcio e Finanza’nın genel yayın yönetmeni Luciano Mondellini’yle konuştuk. Mondellini, Serie A’nın içinde bulunduğu durumu ve stadyum hamlesini anlattı…

Serie A kulüpleri geçen sezon 4 milyar euro gelir sınırını aştı. Ancak yine de yaklaşık 350 milyon euro net zarar açıkladılar. İtalyan kulüpleri neden kâr etmekte zorlanıyor?

- Doğru, İtalyan kulüpleri toplam 4 milyar euro seviyesini aştı, ancak bence bu esas olarak iki olağanüstü duruma bağlı: Birincisi, Inter’in Şampiyonlar Ligi finaline çıkması ve UEFA'dan çok fazla ödül parası alması. İkincisi ise Inter ve Juventus'un FIFA Kulüpler Dünya Kupası'na katılması ve yine ödül paralarının çok yüksek olması. Her yıl takımlarınızdan birinin Şampiyonlar Ligi finaline çıkacağından emin olamazsınız ve Kulüpler Dünya Kupası da dört yılda bir yapılıyor. Bu da aslında endüstriyel gelirler açısından İtalya'nın çok geride olduğu anlamına geliyor. Çünkü İtalya'da tesisler konusunda büyük bir sorun var. Şu anda Juventus hariç İtalyan kulüplerinin, kurumsal ağırlamadan para kazanabileceği için modern stadyumları yok. Ve bu İtalyan kulüpleri için büyük bir sorun.

Bu durumda nasıl bir yol izliyor İtalyan kulüpleri?

- İtalyan kulüplerinin gelirinin bir ayağı oyuncu transferleri. Yani temelde, iyi bir oyuncuları varsa, onu daha büyük liglere satıyorlar. Örneğin, bir diğer İtalyan devi AC Milan bu sezon Şampiyonlar Ligi'ne katılmaya hak kazanamadı. Para kazanmak için de Hollandalı oyuncusu Tijani Reijnders'ı Manchester City'ye satmak zorunda kaldılar. Şimdi yeni modern stadyumlar inşa edebilme amacıyla hükümet ve İtalya Futbol Federasyonu, Euro 2032'yi organize etmek için büyük çaba sarf ediyor. İtalya ve Türkiye, Euro 2032'ye ev sahipliği yapacak. Türkiye, altı stadyumla, hatta İtalya'nın bir olası çekilmesi durumunda 12 stadyumla hazır. İtalya'da ise seçilen beş stadyum şunlar: Torino'daki Juventus Stadyumu, Milano'daki yeni San Siro Stadyumu, Roma'daki Olimpiyat Stadyumu, Floransa'daki yenilenmiş Fiorentina Stadyumu ve muhtemelen güneyde Napoli ile Palermo arasında bir stadyum. Asıl mesele şu: İtalya'da, “uluslararası bir şey organize etmemiz gerektiği için bu hedefi karşılamamız gerekiyor” dendiğinde süreçleri hızlandırmak daha kolay oluyor.

Bu durumda gelecek beş ila on yılda stadyumlardan daha fazla gelir elde edecekler, öyle mi?

- Genel olarak evet. Çünkü Juventus stadyumu hariç, şu anda İtalya'daki stadyumlara gittiğinizde sandviç, içecek gibi alışverişlerinizi dışarıdaki dükkanlardan, seyyar kamyonlardan yapıyorsunuz. Yeni stadyumlar inşa edildiğinde, tüm bu kar marjları doğrudan kulüplere gidecek çünkü sandviç ve içecek stadyumda satın alabileceksiniz. Bu nedenle gelirde büyük bir artış olacak. Bu biraz da şehre bağlı. Örneğin, Milano ülkenin finans merkezi başkenti. Orada büyük şirketlere ağırlama hizmetlerini yüksek fiyatlara satmak kolay. Milano dışında belki o kadar kolay değil çünkü bir ŞL maçı için uzun bir seyahat yapmanız gerekiyorsa, durum farklı. Bu sebeple bence en büyük faydayı Milano takımları sağlayacak. Tabii ki Roma’da da öyle çünkü orada çok şirket var. Diğer şehirlerde ise daha az gelir elde edilecek.

Euro 2032 için yapılan yeni stadyumlar veya yenilenen stadyumlar için yeni bir mülkiyet modeli olacak mı? Çünkü Juventus hariç İtalya'daki kulüplerin kendi stadyumları yok...

- Juventus'un kendi stadyumu var. Şimdi Inter ve Milan'ın da kendi stadyumları olacak: Yeni San Siro teknik olarak hâlâ yerel yönetime ait olacak ama 99 yıllık kira sözleşmesi yaptılar. Roma'nın yeni bir stadyumu olacak. Muhtemelen Euro 2032 için Olimpiyat stadyumunu kullanacaklar. Ama Roma'nın yeni stadyumu da bir yedek proje olarak tutuluyor. Çünkü süreç çok yavaş. Daha önce Juventus, Barcelona ve Roma'da bu operasyonları yönetmiş ve şimdi Aston Villa'da çalışan Francesco Calvo şunu anlattı geçenlerde: “Juventus Stadyumu’nu yapmak 17 yıl sürdü. Yani tüm izinleri almak için 14 yıla ve ardından inşa etmek için üç yıla ihtiyacımız oldu. Buna karşılık Aston Villa için Birmingham'da 10 bin kişilik bir tribünü yenileme iznini almamız sadece üç ayımızı aldı.” Asıl sorun bu. Süreç çok yavaş ilerliyor. Bir de şunu aklınızda tutmalısınız: İstanbul'un da bundan farklı olduğunu sanmıyorum. İtalya'da, bir metre bile kazdığınızda Roma döneminden, antik çağdan kalma bir eser buluyorsunuz. Yani geçmişten kalma bir miras olduğu için rahat çalışamazsınız. İtalya çok, çok eski bir ülke. Ama modern zamanla da baş etmek zorunda…

TV yayın hakları konusunda da konuşalım biraz: Bu alanda Avrupa çapında bir durgunluk var. Serie A için de ulusal yayın anlaşmaları sezon başına yaklaşık 900 milyon Euro’ya sabitlenmiş durumda. Serie A yayın haklarında bir açılım görüyor musunuz?

- İtalyan kulüpleri özellikle ülke içi yayın haklarını satmakta zorlanıyor. İtalya artık Ronaldo, Şevçenko gibi oyuncuların olduğu dönemde değil. Serie A, sezonluk 1 milyar Euro geliri hedeflemişti, ancak bunu alamadılar. Yaklaşık 900 milyon Euro’da kaldılar. Bu da eğrinin aşağı doğru gittiği anlamına geliyor. İtalyan kulüpleri hâlâ büyük ölçüde TV gelirine bağımlı. Ve şimdi, eğri aşağı doğru gittiği için, stadyumlar, maç günü programları ve ticari haklar gibi diğer gelir kaynaklarını geliştirmek zorunda kalıyorlar. Bu bir kısır döngü, çünkü burada Mbappé, Lewandowski, Yamal gibi en üst düzey oyuncular oynamıyor. Bu sebeple bu ürünü ülke dışına satmak da çok zor.

Önümüzdeki yıllarda mevcut yayıncı DAZN'ın dışında yeni rakiplerin ortaya çıkacağını düşünüyor musunuz?

- Her şey fiyata bağlı. Bence DAZN bile fiyatı düşürmeye çalışacak. Çünkü Sky, Şampiyonlar Ligi ve Avrupa müsabakalarına çok odaklanmış durumda. Devlet televizyonu RAI ve Berlusconi'nin kanalları gibi karasal yayıncılar, futbol için 900 milyon euro harcamanın uygun olmadığını açıkça belirtti. Bu kanallar için cumartesi gecesi normal bir eğlence programı yayınlamak, büyük bir maçtan daha fazla izleyici çekebiliyor. Bunun dışında Netflix henüz spor yayınlarıyla ilgilenmiyor. Amazon Prime, Şampiyonlar Ligi'nde çarşamba günü en iyi maçı seçme hakkına sahip. Temelde her zaman Inter veya Juventus'u seçiyorlar. Bence lig, halkı ilgilendirecek, yayınlara ilgi uyandıracak yeni paketleri hazırlarken çok dikkatli olmalı. Ancak İtalyan kulüpleri, TV gelirlerinin düştüğünü ve yeni gelir kaynakları bulmaları gerektiğini anlamak zorunda.

YA JUVENTUS’E SEVERSİN YA DA ONDAN NEFRET EDERSİN

Biraz da Galatasaray’la bir haftada iki maç yapan Juventus'a gelelim. Juventus’un taraftar kitlesi ne kadar büyük?

- Juventus tüm ülkede desteklenir. İtalya'da şöyle deriz: “Ya Juventus’u seversin ya da ondan nefret edersin”. Çünkü büyük şehirlerde oranın takımını destekleyebilirsiniz. Ama İtalya'da insanların büyük çoğunluğu kırsal kesimde yaşar ve büyük şehirlerin dışında Juventus'un çok sayıda taraftarı vardır. Inter ve Milan'ın da var, ama Juventus’unki daha fazla. Son rakamlara göre Juventus'un 7 milyon taraftarı var. Inter'in 4,1 milyon, AC Milan'ın ise 3,8 milyon taraftarı var. Roma, Milano, Floransa, Napoli'den gelmiyorsanız, küçük bir köyde büyüdüyseniz, büyük olasılıkla Juventus'u desteklersiniz.

Yaklaşık 30 yıl önce Juventus, Parma'ya karşı bir UEFA Kupası finali oynamıştı. Ve o iç saha maçını Milano’da San Siro'da oynamalarına çok şaşırmıştım...

- Milano'nun ulaşım açısından tüm ülkeyle bağlantılı olduğunu düşünmelisiniz. Örneğin, Torino Fransa'ya çok yakın. Milano ise Po Vadisi'nin merkezinde. Roma'ya, güneye, her yere bağlantı çok. Milano'ya ülkenin her yerinden ulaşmak çok kolay. Bu sebeple San Siro'yu seçmişlerdi. Şaka yollu şöyle deriz: Genellikle Juventus taraftarlarının iki takımı vardır: doğdukları şehrin takımı ve Juventus. Bu sadece bir şaka tabii…

Juventus mali açıdan sağlıklı bir konumda mı?

- Biliyorsunuz, Juventus, Agnelli ailesine ait. Fiat’ın ve şu anda Stellantis'in sahibi sanayici bir hanedan. Juventus ülke içinde her zaman en fazla kupa kazanan kulüptür. Mali açıdan da ilerleme var ancak hâlâ zarardalar. Bu sezon belki daha iyi olacaklar. Ancak Juventus'un iyi yanı Exor'a, yani Agnelli ailesinin holding şirketine ait olması. Bu da Juventus'un ihtiyaç duyduğu her an Exor sermaye koymaya hazır olduğu anlamına geliyor. Son 10 yılda en az 1 milyar euro yatırım yapmışlardır. Agnelli ailesi muhtemelen dünyanın en eski spor kulübü sahibidir. 2023'te Juventus'un sahibi olmalarının yüzüncü yılını kutladılar. Bu da istikrarın büyük bir göstergesi. Örneğin, birkaç yıl önce, önceki yöneticilerle hukuk personeli konusunda sorunlar yaşadılar. Bu yüzden Şampiyonlar Ligi'nden atıldılar. Ve bu kaynak eksiğini karşılayabildiler çünkü arkalarında büyük bir patron vardı.

Deloitte'un son Futbol Para Ligi sıralamasına baktığımda, Juventus ilk 20 takım arasında yine ve geçen sezon 400 milyon Euro'nun biraz üzerinde toplam geliri var. Ticari ve ürün satışlarından 160 milyon Euro'nun biraz üzerinde gelir elde etmişler. Ama bilet gelirleri 65 milyon Euro civarında. Böylesine büyük bir kulüp için 65 milyon bana çok yüksek gelmedi…

- Juventus Stadyumu'nun çok küçük olduğunu unutmayın. Kapasitesi 40 bin kişi. San Siro bunun iki katı. Ama stadyumu bu kadar küçük inşa etmelerinin sebebi, daha önce konuştuğumuz sebep. Çok büyük bir taraftar kitlesine sahipler, ama bu kitle ülke geneline yayılmış durumda. Bu yüzden işler kötü giderse stadyumu doldurmak çok zor. Bu yüzden daha küçük bir stadyum yapmaya karar verdiler. Ve işler iyi giderse bilet fiyatlarını artırabilirler.

Bu durumda, Juventus için tek seçenek belki Avrupa kupalarında üst turlara çıkmak olabilir mi?

- Evet, elbette. Mesela bu hafta Galatasaray'ı elemek zorundalar. Elbette, daha ileri gitmek için Galatasaray'ı elemek için yüzde 100'lerini verecekler. Ama bu kolay olmayacak. Juventus şu anda daha çok ligde dördüncü sırayı alıp bir sonraki Şampiyonlar Ligi'nden para kazanmaya odaklanmış durumda. Ama asıl hedef dördüncü sırayı almak, çünkü şu anda İtalya'nın en büyük beş kulübü dördüncülük için birbirleriyle mücadele ediyor: Inter, Milan, Napoli, Roma ve Juventus. Juventus ve Roma dördüncü sıra için çekişiyor. Biri dışarıda kalacak ve o da zor durumda kalacak.

Son yıllarda İtalya'da bazı kulüpler el değiştirdi. Son 10 yılda Amerikalılar İtalya'ya geldi. Şimdi de Como'nun sahibi Endonezyalılar Robert Budi Hartono ve Michael Bambang Hartono son birkaç yıldır en büyük yatırımcı gibi görünüyor. Önümüzdeki beş yıl içinde İtalyan futboluna yeni yatırımcıların geleceğini düşünüyor musunuz?

- Evet, iki tür yatırımcı var: Biri Como'daki Endonezyalılar gibi çok zenginler. Diğeri de Amerikalı yatırımcılar gibi. Onlar da para kazanmak istiyor. Nasıl mı? Oyuncu transferi ve gayrimenkulle. Çünkü İtalya şu anda büyük bir tesis yenileme aşamasına giriyor. Çünkü İtalya'daki stadyumların ortalama yaşı 70. Geçen yıl Senato'da bu konu hakkında yaptığım konuşmada siyasetçilere dedim ki: “Beyler, stadyumların eskiliği nedeniyle kulübünüzün kârlı olmaması sorunundan önce, güvenlik sorunumuz var. Çünkü her pazar, Serie A'da 70 yıllık altyapıya sahip stadyumlara 400 bin-500 bin kişi gidiyor. Bir de alt ligleri düşünün.

Amerikalı yatırımcıların İtalyan kulüplerini satın almayı düşünmelerinin sebebi bu mu?

- Amerikalı yatırımcı, “İtalya'da bir kulüp satın alalım. Sonra da bir gayrimenkul operasyonu yapıp çıkarız” diyordu. Şu anda fiyatlar çok iyi değil. Bunun ilginç yanı, Amerikalılar daha küçük takımlara gidiyor, böylece daha fazla kâr marjı elde edebiliyor. Ama aynı zamanda kendi başına bir marka olan şehirlere yatırım yapıyorlar. Mesela Amerikalı yatırımcılar Roma'ya yatırım yapıyor. Ama Roma şehri, Roma Futbol Kulübü'nden daha ünlü, biliyorsunuz. Fiorentina için de öyle çünkü Floransa, Floransa. Ya da Venedik, Venedik. Sonra Parma'da Amerikalı yatırımcılar var. Çünkü orası çok iyi yemeklerin başkenti gibi turistik bir yer. Pisa'da Amerikalı yatırımcılar var. Orası yatık kulesiyle turistik bir yer. Verona'da da Amerikalı yatırımcılar var, burası da çok güzel bir şehir, Shakespeare’le biliniyor. Yani hep şehrin markasının çok yüksek olduğu yerlere gidiyorlar. Çünkü amaçları önümüzdeki beş, altı, yedi yılda yeni stadyumlarıyla kulübün değerinin artması. Güzellikleri, tarihleri ​​nedeniyle uluslararası alanda ünlü olan bu şehirlerle dolu İtalya… Bunları bulmak için geliyorlar. Geçenlerde Pisa kulübünün başkanıyla konuşuyordum. O kulübün yüzde 20'sine sahip, yüzde 80'i de Amerikalı bir yatırımcıya ait. Ofisinin pencerelerini açtığınızda, arkasında Pisa kulesi vardı. Ve stadyum da oradaydı. İstanbul da güzel bir şehir. Ne demek istediğimi anlayabilirsiniz. İtalya dışında bilinmeyen bir şehirdeki bir kulübü satın alırsanız, onu yeniden satmak çok zor olur.

Amerikalı sahipler bazı tarihi şehirlerden takım satın almaya devam edecekler, ama çok fazla para harcamayacaklar, yani takıma yatırım yapmayacaklar…

- Amerikalılar futboldan pek anlamıyorlar. Taraftarlar Endonezyalı sahipleri seviyor çünkü taraftarların büyük çoğunluğu Inter'de Massimo Morati, Milan'da Berlusconi ve Juventus'ta Agnelli döneminde büyüdü. O zaman mesela Ronaldo'yu almak için para harcıyorlardı. Şimdi bu adamlar, futbolu pek bilmiyorlar çünkü gerçekten başka bir kültürden geliyorlar. Hesaplı davranıyorlar. Inter'in başkanı Pepe Marotta ile konuşuyordum. Juventus, Inter ve Milan taraftarları Avrupa'nın en üst seviyesinde iddialı olmak istiyor. Şu anda, büyük ailelere dayalı İtalyan ekonomisi, büyük aileler şirketlerini büyük küresel devlere satmaya çalışıyor. Yani İtalya'da futbolun şu anda gerektirdiği bu devasa harcamaları karşılayabilecek birkaç hanedan var. Agnelli ailesi Juventus ile meşgul. Ve sonra belki dört hanedan daha var, Del Vecchio Ailesi, Nutella'nın sahibi Ferrero Ailesi olan Caltagirone Ailesi gibi isimler futbolla ilgilenmiyor. Bu yüzden yurt dışından paraya ihtiyaç var çünkü İtalyan hanedanları artık bu kadar çok para harcamaya yanaşmıyor. İnsanlara bunu anlatmak çok zor çünkü Como'nun  Endonezyalı sahipleri gibi çok para harcamasını istiyorlar. Ama bir Amerikalıdan Inter taraftarı olmasını isteyemezsiniz. Belki bir Dallas Cowboys'un taraftarıdır. Bu çok çok zor bir kültürel devrim.

* Bu röportajın orijinal hali 20 Şubat 2026’da Dünya gazetesinde yayınlanmıştır.

 https://www.dunya.com/dunya-plus/mondellini-italya-futbolunun-buyuk-tesis-sorunu-var-haberi-815652

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş