Tuğrul Akşar/11 Ocak 2015 Geçen haftanın en önemli olaylarından birisi, futbolumuzda yabancı sınırlamasının kaldırılmasıydı.

Bundan sonra takımlar 28 kişilik kadrolarında 14 tane yabancı oyuncu bulundurabilecekler. İsterlerse 18 kişilik maç kadrolarının onbiri yabancı oyunculardan oluşabilecek. Bu durumda yedi oyuncu yerli olmak zorunda...

Yabancı sayısının milli takım performasına ne tür etkisi olduğu konusunda geçen hafta bazı tartışmalar yaşandı. Biz de bu hafta bu konuyu irdelemek istedik. Gerçekten de yabancı sayısı ile milli takım performansımız arasında bir korelasyon var mı? Ayrıca, konuya bir de kulüp futbolumuz açısından yaklaşmak istedik. 1993 ile 2014 dönemleri arasında kulüpler bazında UEFA nezdinde ortaya konan performansı inceledik. Burada acaba yabancı sayısıyla, kulüp performansları arasında bir ilişki var mı onu araştırdık.  

Milli Takım Performansımızı Yabancı Sınırlaması Nasıl Etkiledi?

Futbola seçkin katkılarıyla Kafatopu bloğu, yabancı oyuncu sayısının milli takım performansına olan etkisini aşağıdaki grafikle analiz etti.    

Grafik:1'e göre, futbolumuzda altın çağı yaşadığımız 2002-03 ile 2008-09 döneminde milli takımımız önemli bir performans ortaya koydu ve 2002 Dünya Kupası’nda FIFA sıralamasında 7.sıraya kadar yükselme başarısı gösterdi. Bildiğiniz üzere bu tarihte Türk Milli takımı Dünya Kupası’nda yarı final oynadı ve turnuvayı üçüncü olarak tamamladı. Bir sonraki sene milli takımımız Federasyon Kupasında yine aynı başarıyı tekrar etti. O seneyi 8.sırada tamamladık. 2006 Dünya Kupası’nı ıskaladıktan 27.sıraya kadar sırası geriledikten sonra, 2008 tarihinde bu kez Euro 2008’e gitme ve bu turnuvada yarı finale yükselme başarısı gösterdik. Bu performans bizi FIFA sıralamasında yeniden 10.sıraya kadar taşıdı. Ne yazık ki, bu tarihten sonra Milli takım performansımız serbest düşüşe geçti ve milli takım FIFA nezdinde hızla irtifa kaybetmeye başladı. 2010-11 sezonunu 42.sırada bitirirken, şu anki sıramız 48.sıraya kadar geriledi.

Yıllar İtibariyle Milli Takım Performansı ve Yabancı Sınırlaması

Milli takımımız yukarıda da ifade ettiğimiz gibi 1996, 2000 ve 2008’te Avrupa Şampiyonaları ile 2002 Dünya Kupası’na katıldı. Bu performansların sergilendiği dönemde yabancı sınırlaması nasıldı? Şimdi ona bakalım. 

Tabloda Milli Takımın FIFA sıralamasında her yılın ocak ayı itibarıyla yeri ile yabancı sayısı uygulamaları verilmektedir. 

Süper Ligdeki Yabancı Sayısındaki Değişimler

1992 sezonundan itibaren kulüpler en fazla 3 yabancı bulundurabilecekler.

• 1996-1997 sezonundan itibaren 3+1.
• 9 Temmuz 1997 4 yabancı (4 yabancıya izin var ama bu futbolculardan birinin sözleşmesi 31 Mayıs1998’de bitmek zorunda)
• 13 Ocak 1999 – 5 yabancı (Federasyon sezonun 2.yarısı itibariyle 5.yabancı kararını alıyor ama Tahkim Kurulu bu kararı bir sonraki sezona erteliyor)
• 2000-2001 sezonundan itibaren 5+1 yabancı
• 2005-2006 sezonundan itibaren 6 yabancı
• 2007-2008 sezonundan itibaren (temmuz) 6+1
• 2007-2008 sezonu ortası (2007 Aralık) 6+2
• 2010-2011 sezonundan itibaren 6+2+2
• 2013-14 sezonundan itibaren 6+0+4

• 2014-15 sezonunda 5+0+3 
•  

Grafik:1) Milli Takım FIFA Sıralaması ile Yabancı Sınırı Sayısı (1993-2015)* 

 (*)Kaynak: https://kafatopu.wordpress.com 

Grafik:1'i değerlendirdiğimizde; milli takımın en başarılı olduğu 2002-03 ile 2008-09 döneminde yabancı sayısının 5+1 ile 6+2 arasında değiştiğini gözlemliyoruz. Buna göre, yabancı oyuncu sayısındaki artış, sanki milli takım performansına olumlu yansımış gibi görünüyor. Oysa, milli takımın en başarılı olduğu döneme kadar geçen sürede, özellikle 2002 Dünya Kupası’na kadar ki süreçte, yabancı oyuncu sınırlaması 3 ile 5+1 arası değişiyor. 

Grafik:2) 1993-2015 Arası Türkiye UEFA Sıralama Değişimi 

Grafik:2'den de görebileceğimiz üzere, kulüp futbolu bazında ülkemiz UEFA sıralamasında 2000-01 sezonunda en yüksek sıraya ulaştı. Galatasaray'ın UEFA ve Süper Kupa'daki başarısı, ülkemizi 7.sıraya kadar taşıdı. Bu dönemde takımlarımız dört yabancı oynatabilmekteydiler. Bir sene sonra Galatasaray'ın Şampiyonlar Ligi'nde gruplardan çıkarak çeyrek final oynaması, UEFA sıralamasında bir sıra geriye düşsek te, ülke olarak ilk sekiz içinde kalmaya devam ettik. İzleyen yıllarda takımlarımızın kadrolarındaki yabancı oyuncu sayısı sürekli artmaya başladı. Hatta, 2009-10 sezonunda yabancı oyuncu sayısı 6+2 oldu.  

Ülke futbolunun kulüpler özelinde sportif performansı 1993'ten 2000'e kadar geçen yedi yıllık süre diliminde, 1998 ve 1999 dönemlerini saymazsak, sürekli yukarı yönlüydü.

Futboldaki gelişim ve değişim,  Futbolun yarattığı parasal değerlerin giderek büyümesi ve futbola olan ilginin yaygınlaşması, Türkiye Futbol Federasyonu'nu özerk hale getirdi ve 1992 yılında Şenez Erzik’in başkanlığında Türkiye Futbol Federasyonu Süper Lig’i oluşturdu. Özerkliğin ardından 1996 yılında uygulamaya konulan Havuz Sistemi ile kulüplerin naklen yayın gelirleri astronomik olarak artmaya başladı.

1996 yılında A Milli Takım bir ilki başararak İngiltere'de düzenlenen Avrupa Futbol Şampiyonası Finalleri'ne katılmaya hak kazandı. Aynı performansı 2000'de de sergileyen milli takım ilk defa üst üste iki uluslararası turnuvaya katılma başarısı gösterdi. 

Türk futbolunun kulüpler düzeyinde en önemli uluslararası başarısı ise 2000’de Galatasaray’la geldi. Galatasaray UEFA ve Süper Kupa’yı müzesine götürürken, UEFA Kupası’nda ortaya konan performans, Türk futbolunu UEFA’da 7. Sıraya kadar taşıdı. 

Yabancı futbolcu sayısındaki değişim ile UEFA/FIFA sıralaması gibi İki basit değişkene bağlı yaptığımız yukarıdaki analiz, bize milli takımın ve kulüp futbolu bazında ülke futbolunun başarısına yönelik somut bir sonuç vermiyor.  

Kulüpler Bazında Performansımız ve Yabancı Sınırlaması Arasında İlişki Var mı?

Kulüpler bazında UEFA nezdinde Türk futbolunun 1993-2015 sezonları arasında sportif performans gelişimine bakıldığında ise, futbolumuzun en başarılı olduğu 1996/97 sezonunda ülkemizin UEFA sıralamasında 8.sıraya, 2000-01 sezonunda 7.sıraya ve 2001/02 sezonunda da 8.sıraya kadar yükseldiğini görüyoruz.

 Bu sezonlardan sonra UEFA sıralamasında Türk futbolunun genel olarak sıralamadaki yeri 10.sıra ile 15.sıra arasında değişmiştir. 2006 yılında UEFA’da 15.sıraya kadar gerileyen kulüp futbolu, 2006-15 döneminde en iyi sıra olarak 2011 ve 2013’te sadece 10.sıraya kadar yükselebilme başarısı göstermiştir.  

Yabancı Sayısının En Fazla Olduğu Dönemler, Bize Farklı Gerçekleri Gösteriyor! 

UEFA ülke sıralamasında en başarılı olduğumuz dönemlerde, Süper Ligimizdeki yabancı sınırlamasına baktığımızda ise, yabancı oyuncu sınırının 4 ile 5+1 arasında değiştiğini gözlemliyoruz. Buna karşılık 2006 ile 2015 dönemleri arasında kulüplere en fazla yabancı oyuncu bulundurma fırsatı verilen bu sezonlarda, Türk futbolunun UEFA’daki sıralamasını 10.sıranın üzerine taşıyamadığını görüyoruz.  

Oysa, kulüpler bazında yabancı oyuncu sayısının en fazla olduğu dönemlerde Türk futbolunun UEFA nezdinde performansını (UEFA Sırasını) daha yukarılara çıkartması beklenirken, kulüp futbolunun bunun tersi bir performans ortaya koyduğunu analizimiz bize gösteriyor.  

Yabancı oyuncu sayısındaki artışın, milli takım futbolunu olumsuz etkileyeceği genel algısının ise, (analiz sonucuna göre) çok da gerçeği yansıtmadığını söyleyebiliriz. 

 Diğer Liglerde Yabancı Oyuncu Durumu ile Sportif ve Mali Performans Durumu 

Avrupa’nın beş büyük ligine baktığımızda yabancı oyuncu yüzdesi en yüksek lig olarak karşımıza %67,4 ile İngiliz Premier Lig çıkıyor. İngiliz Premier Lig’i %53,5’luk yabancı oyuncu yüzdesi ile İtalyan Serie-A takip ediyor. Bu yüzde Alman Bundesliga’da 48,3; Fransız Ligue 1’de 46,7 ve İspanyol La Liga’da ise 41,3…Beş Büyük Lig’de yabancı oyuncu ortalaması ise %51,44 iken, bizdeki yabancı oyuncu yüzdesi ise %32,4. Yani, her üç oyuncudan birisi yabancı…  

Grafik:3'ten de görülebileceği üzere, yabancı oyuncu sayısı ve yüzdesi en yüksek lig olan İngiliz Premier lig UEFA’da 2.sıradayken, milli takımlar bazında FIFA sıralaması 13.sırada… Yıllık 2.9 Milyar Euro yarattığı gelir ve 3.7 Milyar Euro’luk değeriyle Avrupa’nın ve dünyanın en fazla gelir yaratan ve en değerli ligi konumundaki Premier lig, yüksek yabancı oyuncu yüzdesi ile en büyük parasal gelire ve değere sahip lig olarak karşımıza çıkıyor. Yani, İngilizler yüksek yabancı oyuncu yüzdesiyle UEFA’da beklenen başarıya ulaşmışlar ve liglerinin gelir ve değerini maksimum seviyeye çıkartabilmişler. Bu süreçte İngilizler milli takımlar bazında beklenen performansı yakalayamamış görünüyorlar. Ama İngilizlerin genel tercihinin de Avrupa’da kulüp futbolu olduğunu aşağıdaki tablo bize gösteriyor.  

Yine grafik:3'e göre, Liglerinde en az yabancı oyuncuya sahip lig olarak gördüğümüz İspanyol La Liga UEFA’da 1.sıradayken, FIFA’da 7.sırada görünüyor. UEFA’da bu kadar başarılı olan İspanyol Ligi yarattığı parasal gelir bakımından Avrupa’da 3., sahip olduğu parasal değer bakımından da 2.sırada yer alıyor. İspanyollar hem kulüp, hem de milli takım futbolu bazında başarılı bir performans ortaya koymuş görünüyorlar. Altyapıya verdiği önem ve ortaya koydukları sıra dışı performanslarıyla Almanlar hem kulüp futbolu bazında, hem de milli takım futbolu bazında en ideal bileşime ve performansa ulaşmış lig olarak görünüyor. Alman Bundesliga %48,3’lük yabancı oyuncu yüzdesi ile sportif anlamda mükemmel bir performansa imza atmış durumda. UEFA’da 3.sırada yer alan Almanlar, FIFA’da ise 1.sıraya yerleşmiş durumdalar. Sportif performansta bu kadar başarılı olan Almanlar, yıllık yarattıkları 2 Milyar Euro’luk gelirle Avrupa’nın en fazla gelir yaratan 2.ligi; 2.3 Milyar Euroluk değeriyle de Avrupa’nın en değerli 4.ligi konumuna yükseldiler. 

Süper Lig’de ise duruma baktığımızda; Süper Lig sahip olduğu %32,4’lük yabancı oyuncu sayısı ile kendi kulvarında Avrupa’nın en düşük yabancı oyuncu yüzdesine sahip lig durumunda görülüyor. Buna karşın, sportif performansta ne yazık ki, ne kulüp futbolu, ne de milli takım futbolu bazında beklenen sportif performansı yakalayamamış görünüyor. Sportif başarı olmamasına karşın, Süper Lig yıllık yarattığı 600 Milyon Euro’luk gelir ve sahip olduğu 941 Milyon Euroluk değeriyle Avrupa’nın en fazla gelir yaratan ve en değerli 7.ligi konumunda. Peki, sportif performans yokken, Süper lig nasıl oluyor da bu kadar gelir yaratıp bu kadar değerli olabiliyor? Bu sorunun yanıtı ise; Ligimizin kendi kaynaklarını sportif ve mali başarıyı yakalayacak şekilde etkin kullanamadığında yatıyor. Bu tablo bize, ülkemize gelen yabancıların Süper Lig’e sportif performans olarak ilave bir katkı sağlayamadıklarını anlatıyor. Doğal olarak harcama ekonomisi dinamiğiyle hareket eden Süper Lig, harcamayı karşılayabilecek geliri kendi dinamiğiyle yaratabilecek sportif üretken bir lig konumuna ulaşamadığı için sportif rekabette geride kalıyor. Yani, Süper Lig sahip olduğu kaynaklarını, sportif performansı maksimize edecek şekilde kullanamadığı için, ülkemize gelen pahalı yabancı oyuncularla, Süper Lig harcama bütçesi artmış, parasal gelir ve Ülke Lig değerinde bir balon oluşmuştur. Oysa, yukarıda tabloda yer alan liglerdeki durum bu anlatılanın tam tersidir. Söz konusu ligler yabancı oyuncu transferi ve kullanımında maksimum performansa ulaşmayı becerebilmiş, yabancı oyuncularıyla ilave sportif performans yaratabilmiş ligler olarak kendilerini gösteriyorlar.     

Grafik:3)Liglerde Yabancı Oyuncu Yüzdelerinin Sportif ve Mali Değerlerle Karşılaştırması (*)(*) Liglerin yabancı oyuncu yüzdeleri ile UEFA/FIFA sıralamaları ve Lig değerleri Ocak 2015 itibariyle hesaplanmış olup Liglerin gelirlerleri Deloitte'un 2014 tarihli raporundan alınmıştır. Süper Lig'in gelirleri ise tarafımca yapılan araştırmaların sonucunda hesaplanmıştır.                                                            

Sonuç: Analizimiz Beklenti ve Algıların Doğruyu Yansıtmadığını Gösteriyor!  

Sonuçta; yaptığımız analiz bize, futbolumuzdaki yabancı sayısındaki artış ile Türk futbolunun sportif performansı arasında sıkı bir ilişkinin bulunmadığını gösteriyor. Yabancı oyuncu sayısındaki artışın, futbolumuza sportif anlamda pozitif ya da negatif bir etkisinin olup olmadığını, belki başka değişkenleri de içeren farklı analizlerle ele almak gerekiyor.  

Analizimizden çıkan diğer iki önemli sonucu da sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu sonuçlardan ilki; yabancı oyuncu sayısındaki artışın, milli takım futbolunda bir düşüşe, kulüp futbolunda ise bir yükselişe neden olması beklentisi veya algısının çok da gerçeği yansıtmadığıdır. Aksine, analizimiz tersine sonuçları bizim önümüze koyuyor. İkinci bir diğer sonuç ta; Süper Lig'in sahip olduğu parasal gelirini yabancı oyuncu transferinde kullanırken, bu olanağını sportif performansa ilave katkı sağlayacak şekilde kullanamamış olmasıdır. {jcomments on}   

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş