Tuğrul Akşar/ 17 Mart 2015 Avrupa futbolunda son on beş yılda kulüpler arasında rekabetin dengesi giderek bozuldu ve büyük kulüpler lehine, küçük kulüpler aleyhine haksız bir rekabet oluştu.

Rekabetçi dengenin, dengesiz rekabete dönüşmesinde karşımıza çıkan en önemli unsurlardan birisi, futbol kulüpleri arasındaki ücret giderlerinin, toplam giderler içindeki payının hızla yükselmesi ve küçük kulüplerin, merkez liglerde yer alan yüksek bütçeli kulüplerle rekabet edememesidir.

UEFA Ücret Giderlerine Sınır Getirdi!

Nitekim, UEFA da bu sorunu saptadığı için Finansal Fair Play uygulamasıyla, kulüplerin ücret giderlerini, gelirlerinin yüzde yetmişi ile sınırlamaya çalışıyor. UEFA bu yolla finansal üstünlüğe sahip merkez takımlarının yetenekli, kaliteli ve yıldız oyuncuları kendi kulüplerinde toplayarak, kulüpler arasında rekabetçi dengenin bozulmasına engel olmaya çalışıyor. Çünkü, rekabetçi dengenin dengesiz rekabete dönüşmesi süreç içinde futbola olan ilgiyi azaltıyor, reytingi düşürüyor ve para kaybına yol açıyor. Bu olumsuzluk, uzun vadede futbolun ölümü anlamına geliyor. İşte bu nedenle futbolda ücret giderlerinin kontrol altına alınarak, rekabet yapısının yeniden düzenlenmesi futbolun önünde duran en önemli sorunlardan birisi olarak karşımıza çıkıyor.

Tablo 1) bize yüksek gelirin, yüksek ücret gider bütçesine olanak sağladığını gösteriyor. Avrupa’da beş büyük ligin dışında geliri henüz milyar Euro’ya ulaşmış lig bulunmuyor. Bu nedenle, bu liglerin milyar Euro’ya yaklaşan ve aşan ücret giderleri, Avrupa’da diğer 48 ülke liginin gelirlerinden daha büyük durumda. Bu durum ise futbolda haksız rekabetin temelini oluşturuyor. Gelişen haksız rekabet, kulüpler arasındaki rekabetçi dengeyi bozuyor.

Tablo 1)’den de görüleceği üzere merkez liglerde gelirler milyar Euro üzerinde olduğu için ücret giderleri de milyar Euro üzerinde seyrediyor. Gelirlerine göre en yüksek ücret ödemesi yapan ligler ise %71’lik rasyoyla Premier Lig ve Serie-A olurken, %66’lık oranla Lig1’de onları takip ediyor.

Manchester City En Fazla Parayı Harcayan Kulüp

Son beş yılda ücret gelirlerinde ortalama artışa bakıldığında, bu konuda en yüksek artışı sağlayan kulüp olarak karşımıza (%265’lik oranla) Manchester City çıkıyor. Yine, İtalyan Inter’in %49’luk, Milan’ın %47’lik, İngiliz Manchester United’ın %38’lik, Alman devi Bayern Münih’in %36’lık olmak üzere beş yıllık ortalama ücretlerinde bir artış kaydetmiş durumda. [1]Bu durum, bu kulüplerin diğer kulüplere karşı ciddi bir rekabet üstünlüğüne ulaşmalarına olanak sağlıyor.

Premier Lig’de ve Avrupa futbolunda son beş yılda ücret gelirlerinde ortalama %265’lik artışla ilk planda yer alan Manchester City 2010 yılında oyuncu başına ortalama 2.22 Milyon dolar ücret öderken, 2014 yılında bu tutar %265 artarak 8.06 Milyon dolara yükselmiş durumda. Bu yükselişte en büyük etken ise, Fortune dergisince 1 Trilyon Dolar’lık servete sahip olduğu bildirilen Abu Dhabi United Group for Development and Investment (ADUG) sahibi Sheikh Mansour tarafından 2008’de kulübün satın alınması... 2008-14 arası süreçte Sheikh Mansour’un kulübe aktardığı para 1 Milyar Sterlin’e ulaşırken, bunun yaklaşık 600 Milyon Sterlin’lik kısmı transfere harcanmış. Bu süreçte başta Robinho olmak üzere Mario Gómez, David Villa ve Dimitar Berbatov gibi Avrupa’nın en yetenekli yıldızlarının da City forması altında mücadele ettiğini burada belirtelim…Bu süreçte Manchester City her ne kadar Şampiyonlar Ligi ve Avrupa Ligi’nde kayda değer bir başarıya ulaşamazken, Premier Ligde 2011-12 ve 2013-14 sezonlarında şampiyonluğa ulaştı. 2010-11 sezonunda da FA Cup’ı kazandı.

Yine, bu süreçte İtalyan Inter’in %49’luk, Milan’ın %47’lik, İngiliz Manchester United’ın %38’lik, Alman devi Bayern Münih’in %36’lık olmak üzere beş yıllık ortalama ücretlerindeki artış kaydettiği gözlemleniyor. Bu durum, bu kulüplerin diğer kulüplere karşı ciddi bir rekabet üstünlüğüne ulaştıklarını ortaya koyuyor.

Avrupa’nın En Üst Düzey Kulüpleri Finansal Fair Play’in Ücret-Gelir Rasyosuna Uyum Sağlamaya Çalışıyorlar

UEFA kulüpleri mali disiplin altına almak suretiyle rekabeti yeniden düzenlemeye çalışırken, Finansal Fair Play kurallarıyla çoğu kulübü ücret harcamaları konusunda frenlemiş durumda. Aşağıdaki tablodan da görülebileceği üzere, çoğu üst düzey kulüp UEFA’nın öngördüğü yüzde yetmişlik ücret/gelir rasyosuna uyum sağlamış durumda.

2014-15 sezonu itibariyle, en yüksek ücret gideri 257 Milyon Euro ile Manchester United’da iken, en iyi rasyo %44 ile Bayern Münih’te görülüyor. Bu grafikte sadece Inter’in 116 Milyonluk ücret gideri ve %71’lik oranıyla, bu rasyonun üzerinde kaldığı; diğer kulüplerin ücret/gelir rasyolarının %45 ile %66 arasında değiştiği görülüyor. 

Ücret tavanı (Salary Cap) Nedir? Nasıl Uygulanır?

Bilindiği üzere, Ücret Tavanı uygulaması ilk kez 1946’da Amerikan Ulusal Basketbol Ligi (NBA)’nde başladı. Daha sonra başta Kuzey Amerika olmak üzere Dünya’nın çoğu bölgesinde profesyonel sporlarda yaygınlaştı. Bugün, Kuzey Amerika’da Ulusal Hokey Ligi’nde, Ulusal Amerikan Futbol Ligi’nde, Ulusal Futbol Ligi’nde, Ulusal Amerikan Basketbol Ligi’nde, İngiltere, Avustralya ve Yeni Zelanda’da Rugby Liglerinde, Kanada Futbol Ligi’nde ve daha bir çok ülkede futbol, basketbol ve Rugby liglerinde bu kural yaygın olarak uygulanmaya devam ediyor…

Uygulama temel olarak, bir takımın oyuncularına ücret ve maaş olarak ödeyebileceği para miktarına bir üst sınır konulması ilkesine dayanır. Başka bir ifadeyle, bir ligde oynayan her takımın o sezon itibariyle oyuncularına ödeyebileceği bir yıllık ücret toplamı, komite tarafından bir ücret tavanıyla belirlenmiştir. Hiç bir takım bu limiti geçemez. Uygulamada bu limit aşımı söz konusu olursa, aşan takıma lüks vergisi ödeme zorunluluğu getirilir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta: Ücret Tavanı uygulaması, bir oyuncuya ödenen ücreti sınırlamaz, kulübün ödeyeceği toplam oyuncu ücretini sınırlandırır.

Avrupa’da Ücret Tavanı (Salary Cap) Uygulanabilir mi?

Avrupa futbolu, Kuzey Amerika futbolu ve sporlarından daha farklı bir rekabet temelinde örgütlenmiştir. Kuzey Amerika sporlarında düşme ve çıkma yokken, Avrupa’da küme düşme ve kümeye yükselme söz konusudur. Bu bağlamda Kuzey Amerika sporları takımların giriş ve çıkışlarına kapalı bir organizasyondur. Bu organizasyonlarda yine tüm liglerde ücret tavanı sistemi rekabeti dengelemeye ve maksimize etmeye yöneliktir.

Yine, bu liglerde oyuncu birlikleri ve kulüp sahiplerinin (NBA örneğinde lig sahibi) oyuncularla toplu sözleşme imzalama olanağı ve yasal yapılanması Avrupa Spor Liglerinde bulunmadığından Ücret tavanı uygulaması mümkün görünmüyor.

Avrupa’da UEFA futbolda rekabeti Finansal Fair Play aracılığıyla yeniden düzenlemeye çalışıyor. Bu bağlamda, kulüplerin sadece ücret giderlerinin kontrol altına alınması değil, genel olarak denk bütçe uygulaması temelinde, sağlıklı ve sürdürülebilir bir rekabet yapısı içinde kulüplerin varlıklarını devam ettirmesi amaçlanıyor.

Avrupa Birliği hukuku içinde, futbolcunun ücret konusunda pazarlık yapma hakkı elinden alınamayacağı gibi, ücret tavanı gibi uygulamalar AB rekabet yasaları bakımından kartel olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte, daha iyi pazarlık yapan ve/veya yetenekli oyuncuların ücretlerinin kısıtlanması birlik normları ve olağan yaşamın gidişine uygun olmayacağı düşünüldüğünden UEFA ücret tavanına daha önceki açıklamalarıyla sıcak bakmadığını ifade etmiştir. Bu nedenle, ücretlere bir tavan koyma yerine, Finansal Fair Play kapsamında kulüplerin toplam ücret giderlerine bir yüzdeyle sınırlama getirmek, futbol ve emek piyasası açısından daha UEFA tarafından daha adil görülüyor.

Sonuç

Futbol kulüpleri arasında rekabetin yeniden ve daha dengeli bir şekilde düzenlenmesi bugün yadsınmaz bir gerçek olarak karşımızda duruyor. Bu bağlamda ilk değerlendirilecek konuların başında da ücret giderlerinin gelir içinde dengelenmesi konusu geliyor. Çünkü, büyük kulüpler, sahip oldukları finansal olanakları kullanarak, kendilerine rekabet üstünlüğü sağlıyorlar. Finansal Fair Play kurallarıyla, bu rekabetçi denge yeniden tesis ediliyor olsa da, merkezdeki büyük kulüplerin yüksek bütçeleri onlara çok önemli yıldız transferi ve büyük ücret gideri yapma olanağı sağlıyor. Futbolun giderek finansallaşması dengedeki rekabeti küçüklerin aleyhine bozarken, çevre liglerin takımları da bu rekabetten pay alabilmek adına kontrolsüz borçlanma ve yeterliliklerinin üzerinde gider yapısı oluşturmaya yöneliyorlar. Bu da onların sonlarını hazırlıyor.

Futbolun geleceği, oyunun sonucunun bilinememesini maksimize edecek rekabetçi dengeye bağlıdır. Hiçbir kimse, daha baştan sonucu belli bir maçı izlemeyeceği gibi, parasal geliri artırabilmenin yolu da rekabeti yükseltmekten geçiyor. Bu nedenle iyi, kaliteli, yetenekli yıldız futbolcuların belirli kulüplerde toplanmasını engelleyecek bir yapıya gereksinim var. Bugünkü Finansal Fair Play uygulaması, yüksek bütçeli merkez lig takımlarına ekstra harcama olanağı sağlıyor. Giderlerin, toplam gelirlerin yüzde yetmişini aşmayacak bir önlemin alınması tek başına rekabeti yükseltmiyor. Bu sınırlama, bugünün endüstriyel futbolunda gerekli ama yeterli bir kısıtlama olmaktan uzak görünüyor. 

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş