Tuğrul Akşar- 9 Haziran 2015     Süper Ligimizde bir sezonu daha kapattık. Süper Lig her geçen gün giderek daha da parasallaşıp ticarileşiyor. Bu gelişme doğal olarak Süper Lig'i  sahip olduğu parasal geliri ve marka değeriyle, dünyanın önemli ligleri arasına sokuyor. Takımlarımız da bu süreçte kendilerine Avrupa ve Dünya futbolunda önemli yer bulabiliyor. 

Yıllık 700 milyon Euro’ya yaklaşan gelirimizle Beş Büyük Lig ve Rusya Ligi’nin ardında yedinci sırada yer alırken,  Süper Lig’de top koşturan oyuncuların  bonservis bedelleri üzerinden yapılan toplam Lig değeri sıralamasında da 947 Milyon Euro’ya ulaşan değeriyle yedinci  sırada bulunuyor.

Gelirlerin dışında marka değeri üzerinden de Futbol kulüpleri ve liglerinin küresel sıralaması yapılıyor. Brand Finance dergisinin yayınladığı ‘’Football 50’’ isimli 2014 tarihli yıllık raporundaki bilgilere göre, liglerdeki kulüplerin marka değerlerinin toplanmasından oluşan ulusal ligler marka değeri  sıralamasında da Süper Lig sahip olduğu 298 Milyon Dolarlık marka değeriyle altıncı sırada yer alıyor. Süper Lig’in önünde 3.7 Milyar Dolarlık değeriyle İngiliz Ligi, 2 Milyar Dolarlık değeriyle Alman Bundesliga, 1.7 Milyar dolarlık değeriyle İspanyol La Liga, 926 Milyon dolarlık değeriyle İtalyan Serie-A ve 665 Milyon dolarlık marka değeriyle Fransız Lig1 bulunuyor.  

BrandFinance Futbol kulüplerinin marka değerlerini, kulüplerin gelirlerindeki artış, taraftar sayıları, ulusal ve uluslararası sportif başarıları, stadyum kalitesi, bilet fiyatları, sosyal medya takipçi sayıları, takım değeri gibi daha bir çok değeri baz alarak futbol kulüpleri arasında bir sıralama yapıyor ve bunları futbol dünyası ile paylaşıyor.

Bu araştırmaya göre Dünya’nın en değerli kulübü 896 Milyon Dolarlık değeriyle Alman devi Bayern Münih olurken, onu 768 Milyon Dolarlık değeriyle Real Madrid ve 739 Milyon dolarlık değeriyle İngiliz Manchester United izliyor. Bu yılın Şampiyonlar Ligi şampiyonu Barcelona ise 622 Milyon Dolarlık değeriyle kendisine dördüncü sırada yer bulabilmiş. 

Marka Ligi’nde En Fazla Kulüp Premier Lig’den 

BrandFinance’in Marka Ligi sıralamasında ilk 50’de, İngiliz Premier Lig’den 15 kulüp, Alman Bundesliga ve İtalyan Serie-A’dan 7’şer kulüp, İspanyol La Liga’dan 5, Fransız Lig1’den 4 kulüp yer alırken, diğer 12 kulüp de Avrupa ve Dünya’nın diğer takımlarından oluşuyor. 

Üç Türk Takımı Marka Ligi’nde İlk 50’de Yer Alıyor! 

Bu sıralamada üç Türk takımı da bulunuyor. Galatasaray 141 Milyon Dolarlık marka değeriyle 17.sırada, Fenerbahçe 87 Milyon dolarlık değeriyle 34. ve 43 Milyon dolarlık değeriyle de Beşiktaş 43.sırada kendilerine yer buluyor. 

Deloitte Para Ligi’nde İki Türk Kulübü 

Deloitte’un her sene düzenlediği ve tamamı beş büyük lig kulüplerinden oluşan Para Ligi’nde artık Türk takımları da yer almaya başladı. 

İlk kez Fenerbahçe’nin 87.2 Milyon Euro’luk geliriyle 2006-07 sezonunda girdiği bu ligde, Fenerbahçe kendisine 2 kez yer bulurken, Galatasaray dört kez girme başarısı gösterdi. 2013-14 Para Ligi sıralamasında ise iki kulüp aynı zamanda yer aldı. Galatasaray 157 Milyon Euro’luk geliriyle 16., Fenerbahçe ise 124 Milyon Euro’luk  geliriyle 18.sırada yer alırken, bir sonraki sezon sonunda Galatasaray 161.9 Milyon Euro’luk geliriyle tekrar Para Ligi’nde kendisine yer buldu.

Paramız Var! Sportif Başarı Yok

Yukarıda da vurgulandığı üzere Türk futbol kulüplerinin parasal gelirlerinin önemli ölçüde artması, doğal olarak Türk futbol pasatası gelirlerini de geometrik olarak büyüttü. Nitekim, Türk kulüplerinin Deloitte Para Ligi’nde yer alıyor olmaları, marka değeri olarak Dünya’nın ilk 50 kulübü sıralamasına girebilmeleri, bonservis bedelleri üzerinden Avrupa’nın sayılı takımları arasında kendilerine yer bulabilmeleri, futbolumuzda parasal büyümenin bir göstergesi olarak yorumlanabilir.  

Bu bağlamda, aşağıdaki tablodan da görülebileceği üzere, Türk futbolunun gelirleri son on beş yılda yüzde 356’lık bir artışla, 150 Milyon Euro’dan 685 Milyon Euro’ya yükseldi.  Bu dönemde Türk futbol gelirlerindeki artışın en önemli kısmı naklen yayın gelir kalemindeki artıştan kaynaklanıyor. 2000’de 85 Milyon Euro civarında olan naklen yayın gelirleri, son on beş yılda %405’lik bir artışla 430 Milyon Euro’ya ulaştı.

 2000-14 döneminde futbolumuzun parasal gelişim hızının, sportif performans gelişim hızının üzerine çıktığını gözlemliyoruz. Parasal olarak gelirlerini geometrik artırma başarısı gösteren Türk futbolu, ne yazık ki, bu performansı sportif olarak gösterememiştir. Futbolumuza gelen parasal refah, sportif refaha yol açmamış, aksine  Türk futbolu sportif olarak Avrupa ve Dünya’da gerilemeye devam etmiştir.  

Nitekim, aşağıdaki tablo bize Türk futbolunun 2000-14 döneminde sportif performans olarak başarılı bir gelişim dönemi yaşamadığını bize göstermektedir. 

Aşağıdaki tablodan da görülebileceği üzere, 2000 yılında yaklaşık 150 Milyon Euro’luk bir gelire sahip Türk futbolunun FIFA sıralamasında yeri 30.sırayken, 2001’de 2002 Dünya Kupası’na katılmak için ortaya koyduğu sıra dışı performans, bizi yedi sıra yükselterek 23.sıraya kadar taşımıştır. Bu dönemde Türk futbol pastası 2001’de yaşadığımız büyük ekonomik krizin etkisiyle küçülürken, 2002 Dünya Kupası’nda gösterdiğimiz mükemmel performansın hemen arkasından, yavaş yavaş düzelen ekonomik koşulların da olumlu katkısıyla, parasal gelirini 235 Milyon Euro’ya kadar yükselme başarısı göstermiştir. 

Yine, bu süreçte 2003 FIFA Konfederasyon Kupası’nda ulaşılan 3.lük bizi FIFA’da sekizinci sıraya taşımıştır.  

Uzun bir aradan sonra 2008'de tekrar katılma şansı yakaladığımız Eurocup'ta Türk Milli takımının ortaya koyduğu olağanüstü performans, onu yeniden FIFA sıralamasında 11 sıraya kadar taşımış, ama daha sonraki yıllarda Avrupa ve Dünya Kupası elemelerine katılamamış olmamız, bizi sportif performansta serbest düşüşe mahkum etmiştir. Bunun sonucunda Türk Milli takımının FIFA sıralaması 2013’te 43., 2014'te 45.sıraya, 2015’te de 52 sıraya kadar gerilemiştir.

Sportif performansta kulüpler bazında da çok fazla bir şey yapamadığımız bu süreçte, Fenerbahçe ve Galatasaray Şampiyonlar Ligi'nde çeyrek finale, Fenerbahçe Avrupa Ligi'nde yarı finale yükselme başarısı göstermiş olmakla birlikte, sportif devamlılık sağlanamadığından UEFA olarak sıralamada daha yukarılara çıkma şansımız olmamıştır. Bu dönemde Türk futbolunun kulüpler bazında sportif macerası inişli çıkışlı bir performans sergilemiş olduğundan, UEFA sıramız da 10.lukla 12.lik arasında gidip gelmiştir.2015 Haziran itibariyle Türk Futbolunun UEFA sırası 14.sıraya gerilemiş bulunmaktadır.

Yukarıda da dile getirdiğimiz üzere, Türk futbolu gerek milli takımlar nezdinde FIFA sıralamasında, gerekse kulüpler bazında UEFA sıralamasında sürekli gerilemiş ve sportif rekabette geride kalmıştır.

Sportif Olarak Sıra Düştük, Parasal Olarak Yukarı Çıktık!

Mali anlamda bu sürece bakıldığında ise, Türk futbolu sportif performansın aksine iktisadi ve mali olarak gelişimini hızlandırmış, başta naklen yayın gelirleri olmak üzere, ticari gelirler, maç günü gelirleri ve sponsorluk gelirlerinde önemli tutarlara ulaşan gelişim kaydetmiştir. Bu dönemde Türk futbol pastası 500 Milyon Euro ve üzeri büyüklüğe ulaşarak, Avrupanın en zengin yedinci ligi konumuna yükselmiştir.

Sonuç

Türk futbolu Avrupa’da yarattığı gelir bakımından beş büyük ligin arkasından gelmesine karşın, ne yazık ki son onbeş yılda gerek milli takımlar, gerekse kulüp futbolu bazında sportif başarıda beklenen performansı sergileyememiş, aksine onbeş yıl öncesinin gerisine düşmüştür. Sportif performans yeterli olmamasına karşın geçen on beş yıllık süreç içinde, Türk futbol pastası sürekli büyümeye devam etmiştir.

Bu süreçte beklenen ve olması gereken sportif performansa dayalı bir mali başarı veya mali başarının sonunda gelmesi gereken bir sportif performanstır. Oysa, Türk futbolu sportif başarıdan bağımsız, futbol otoritesi destekli naklen yayın gelirlerine göbeğinden bağımlı, kendi iç dinamikleriyle gelir yaratamayan, reytingi düşük, futbol kalitesi vasat, rekabeti zayıf bir lig haline gelmiştir. 

Kısacası, ülkemizde futbol gelirleri “dış destekle”  artarken, sportif performans düşmeye başlamıştır. Bu çok doğal ve sürdürülebilir bir durum değildir aslında. Futbolumuz kendi iç dinamikleriyle gelir yaratmakta zorlandığı için Avrupa ile rekabet edebilecek bir kalite düzeyi ve rekabetçi yapıya da ulaşamamıştır. Bu durum aslında bugün Türk futbolunun temel çelişkisini oluşturuyor. Para var, ancak sportif başarı yok…İşte asıl sorgulanması ve üzerinde düşünülmesi gereken konu bu…{jcomments on} 

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş