Dr. Lale Orta- 12 Mart 2012 21 Mayıs 1904 tarihinde kurulan ve Dünya Futbolunun yönetici kuruluşu olan FIFA,  futbolda uluslararası maçların ve turnuvaların düzenlenmesi konusunda en yetkili organdır.

FIFA, Dünya ülkeleri üzerindeki hâkimiyetini ve iletişimini Konfederasyonları aracılığıyla sağlamıştır. Merkezi Zürih’te olan ve 203 üyesi bulunan FIFA’ya bağlı 6 Konfederasyon bulunmaktadır. Bunlar:

• Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA),
• Asya Futbol Konfederasyonu (AFC),
• Afrika Futbol Konfederasyonu (CAF),
• Kuzey, Orta Amerika ve Karayib Futbol Konfederasyonu (CONCACAF),
• Güney Amerika Futbol Konfederasyonu (CONMEBOL),
• Okyanusya Futbol Konfederasyonu (OFC)’dur. 

FİFA’nın yönetimsel etkinlikleri, genellikle futbolun Dünya çapında tanıtımına, kalkınma projelerine ve maç organizasyonlarına ilişkindir. FIFA yönetmeliklerine aykırı olarak hiçbir ülke müsabaka düzenleyemez ve uluslararası müsabakalara katılamazlar.

FIFA tarafından milli takımlar ve kulüp takımları seviyesinde düzenlenen futbol organizasyonları: 

FIFA Tarafından Düzenlenen Futbol Organizasyonları

FIFA tarafından düzenlenen milli takımlar seviyesindeki futbol organizasyonları:

• FIFA Dünya Kupası
• FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası
• FIFA 17 Yaş Altı Dünya Kupası
• FIFA Salon Futbolu Dünya Kupası
• FIFA Plaj Futbolu Dünya Kupası
• Erkekler Olimpiyat Futbol Turnuvası
• Gençlik Olimpiyat Futbol Oyunları
• FIFA Konfederasyon Kupası

FIFA tarafından düzenlenen kulüpler seviyesindeki futbol organizasyonları:

• FIFA Dünya Kulüpler  Kupası
• Blue Stars/FIFA Gençlik Kupası

FIFA tarafından düzenlenen kadın milli takımlar seviyesindeki futbol organizasyonları:

• FIFA Kadınlar Dünya Kupası
• FIFA 20 Yaş Altı Kadınlar Dünya Kupası
• FIFA 17 Yaş Altı Kadınlar Dünya Kupası
• Kadınlar Olimpiyat Futbol Turnuvası
• Genç Kızlar Olimpiyat Futbol Oyunları

MİLLİ TAKIMLAR SEVİYESİNDEKİ FUTBOL ORGANİZASYONLARI

FIFA Dünya Kupası

FIFA Dünya Kupası’nın hikâyesi ilk kez 1928 yılında Amsterdam’daki FIFA kongresinde başlamıştır. Amatör-profesyonel ayrımı yapılmaksızın futbolun en büyüğünü ortaya çıkarmak için Dünya Kupası’nın düzenlenmesi kararı, FİFA’nın 1929 yılında Barselona’da yaptığı toplantıda alınmıştır.

FIFA tarafından dört yılda bir organize edilen Dünya Kupası Finalleri ilk kez 1930 yılında Uruguay’da yapılmıştır. 19 kez düzenlenen Dünya Kupası’nda ilk 9 kupa, bu organizasyonun gerçekleşmesinde büyük emeği geçen Jules Rimet’in adına düzenlenirken, 1974 yılından itibaren  adı “FIFA Dünya Kupası” olarak  değiştirilmiştir.

1930 yılında düzenlenen ilk Dünya Kupası’nda ön eleme müsabakaları oynanmadan doğrudan final müsabakaları oynatılmıştır. Şampiyonaya bütün ülkeler davet edilmesine karşın, finaller yalnızca 13 ülkenin katılımı ile oynanabilmiştir. 1934 İtalya Dünya Kupası finaline katılacak takımları belirlemek için ilk kez eleme müsabakaları oynatılmıştır. Toplam 12 grupta oynanan maçlar sonunda 16 takım finallere gitme hakkını elde etmiştir. 1942 ve 1946 yıllarında savaş nedeniyle Dünya Kupası finalleri yapılamamıştır.

Düzenlenen 19 final organizasyonunun 10’u Avrupa’da, 4’ü Güney Amerika’da, 3’ü Kuzey Amerika’da, 1’i Asya’da, 1’i Güney Afrika’da yapılmıştır. 1930 yılında Uruguay’da düzenlenen ilk Dünya Kupası Finalini, Arjantin’i 4–2 yenen Uruguay kazanmıştır. Dünya Kupasını; Brezilya 5, İtalya 4, Almanya 3, Uruguay ve Arjantin 2, İngiltere, Fransa ve İspanya’da 1 kez kazanmışlardır.

FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası

 “Dünya Gençler Şampiyonası” adı altında ilk kez, 1977 yılında Tunus’ta yapılmıştır. Bu şampiyona aynı zamanda Afrika’da düzenlenen ilk FIFA organizasyonudur. FIFA, 1977 ve 1979 yıllarında düzenlediği iki başarılı turnuvanın ardından 1981 yılında turnuvanın ismini “20 Yaş Altı Dünya Gençler Şampiyonası” olarak değiştirmiştir. Daha sonra kupaya sponsorluk yapan “Coca Cola” firmasının adı turnuvaya verilerek “FIFA Coca Cola Kupası Dünya Gençler Şampiyonası” olmuştur. 2007 yılında şampiyonanın adı tekrar değiştirilerek, “FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası” olmuştur. Kupayı; Arjantin 6 kez, Brezilya 5 kez, Portekiz 2 kez, Sovyetler Birliği, Batı Almanya, Yugoslavya, İspanya ve Gana 1’er kez kazanmışlardır. Şampiyona iki yılda bir farklı ülkelerde düzenlenmektedir.

Futbol Oyun Kurallarındaki, “Altın gol kuralı”, “iki oyuncu değişikliği sayısının üçe çıkartılması” gibi bazı değişiklikler, ilk kez Dünya Gençler Şampiyonasında uygulanmıştır. Dünya Gençler Şampiyonası, geleceğin yıldızlarının keşfedilmesinin yanında, gerek farklı final yeri arayışları, gerekse yeni kuralların ilk kez uygulaması ve değerlendirilmesiyle de önemli bir organizasyondur.

FIFA 17 Yaş Altı Dünya Kupası

FIFA tarafından 14 kez düzenlenen 17 Yaş Altı Dünya Kupası, ilk kez 1985 yılında Çin’de yapılmıştır. İki yılda bir düzenlenen organizasyonun ilk 3’ü “FIFA 16 Yaş Altı Şampiyonası” olarak düzenlenmiştir. 1991 yılında “FIFA 17 Yaş Altı Şampiyonası” olarak adı değiştirilmiştir. 2007 yılında şampiyonanın adı tekrar değiştirilerek “17 Yaş Altı Dünya Kupası” olmuştur. Finallerde 24 ülke takımının mücadele ettiği ve sonuncusu 2011 yılında Meksika’da düzenlenen 17 Yaş Altı Dünya Kupasını; Brezilya ve Nijerya 3’er kez, Meksika ve Gana 2’şer kez, İsviçre, Fransa, Suudi Arabistan ve Sovyetler Birliği de 1’er kez kazanmıştır. Türkiye 17 Yaş Altı milli takımının en büyük başarısı, 2005 yılında Meksika’da düzenlenen finallerde 4.’lük olmuştur. 

FIFA Salon Futbolu Dünya Kupası

6 kez düzenlenen FIFA Salon Futbolu, ilk kez 1989 yılında Hollanda Futbol Federasyonu’nun 100. yıl etkinlikleri kapsamında, büyük bir şölen olarak Hollanda’da yapılmıştır. Avrupa’dan 6, Güney Amerika’dan 3, Afrika’dan 2, Asya’dan 3, Kuzey, Orta Amerika ve Karayib Futbol Konfederasyonu’ndan 2 takım olmak üzere toplam 16 takım turnuvaya katılmıştır. İlk kupayı Brezilya kazanırken, Hollanda ikinci, Amerika Birleşik Devletleri üçüncü olmuştur. 2008 yılında Brezilya’da sonuncusu yapılan finallere 20 ülke takımı katılmıştır. “FIFA Salon Futbolu Dünya Kupası” 4 yılda bir düzenlenmektedir.

FIFA Plaj Futbolu Dünya Kupası

Plaj futbolu, plaj ya da kumlu bir alanda oynanan bir futboldur. Uzun yıllar önce oynanmaya başlayan plaj futbolu, 1990’lı yıllarda belirli kurallara bağlanarak resmileşmiştir. Plaj futbolunun Brezilya sahillerinde oynanmaya ve tanınmaya başlaması nedeniyle, plaj futbolunun anavatanı Brezilya kabul edilmektedir. 1990’lı yıllarda Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde şirketlerin düzenlediği turnuvalar ile ünlü ve emekli futbolcuların yardımıyla tanınmaya ve yayılmaya başlamıştır. Ülkelerin turistik bölgelerinde ve özellikle plajlarda düzenlenen Plaj Futbolu’nun kuralları farklıdır. Profesyonel Plaj Futbolu fikri, ilk kez 1992 yılında ortaya atılmıştır. Aynı yıl, ABD’nin Kaliforniya eyaletinde yaygın kitlelerce oynanmaya başlanan Plaj Futbolu, 1993’de ilk kez resmi olarak turnuva şeklinde Miami’de düzenlenmiştir.

2005 yılından itibaren FIFA organizasyonu olarak “FIFA Plaj Futbolu Dünya Kupası” adı altında yapılmaya başlanmıştır. Rio de Janeiro’da yapılan finallere Avrupa’dan 4, Güney Amerika’dan 3, Afrika’dan 1, Asya’dan 3, Kuzey ve Orta Amerika Futbol Konfederasyonu’ndan 1 takım olmak üzere toplam 12 takım katılmıştır. 2005 yılında düzenlenen ilk dünya kupasını Fransa kazanırken, Portekiz ikinci, Brezilya üçüncü olmuştur. FIFA; 2006 yılında takım sayısının artmasıyla birlikte, FIFA Plaj Futbolu Dünya Kupası eleme maçlarının oynanmasına karar vermiştir. Bu elemeler sonucunda, 16 takım finallere katılmaya hak kazanmıştır. FIFA Plaj Futbolu Dünya Kupası Finalleri 2009 yılına kadar her yıl düzenlenirken, o tarihten sonra 2 yılda bir düzenlenmekte ve finaller 16 takımla oynanmaktadır.

Erkekler Olimpiyat Futbol Turnuvası

1900 ve 1904 yılında düzenlenen Olimpiyat Oyunları’na, gösteri sporu olarak dâhil edilen futbol, Olimpiyatlardaki ilk takım sporu olmuştur. 1900 Paris Olimpiyatları’nda; İngiltere, Fransa ve Belçika’nın aralarında oynadıkları gösteri maçları sonrasında; İngiltere altın, Fransa gümüş ve Belçika’da bronz madalya almıştır.

1904 St. Louis Olimpiyatları’nda 3 futbol takımı ülkelerini temsilen gösteri maçları yapmışlardır. Kanada’dan “Galt Futbol Kulübü-1904” altın, Amerika Birleşik Devletleri’nden Christian Brothers College Futbol Kulübü gümüş, yine Amerika Birleşik Devletleri’nden St. Rose Parish Futbol kulübü de bronz madalyayı almışlardır.

İlk resmi Olimpiyat Futbol Turnuvası 1908 Londra Olimpiyatları’nda yapılmıştır. İsveç, Hollanda, Danimarka, İngiltere, Macaristan, Bohemya ve 2 Fransa takımı olmak üzere sekiz takım mücadele etmiştir. 19 Ekim 1908 tarihinde, ilk resmi Olimpiyat futbol maçı White City Stadyumu’nda yaklaşık 2.000 seyirci önünde oynanmıştır. İlk Olimpiyat Futbol Turnuvasını İngiltere kazanırken, Danimarka ikinci, Hollanda ise üçüncü olmuştur.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, profesyonel futbolcuların Olimpiyat Oyunları’na katılmaları yasaklanmıştır. İlk kez, 1984 Los Angeles Olimpiyat Futbol Turnuvası’nda profesyonel futbolcuların oynamalarına izin verilmiştir. Bu tarihe kadar, Olimpiyat Şampiyonluklarını Doğu Avrupa ülkeleri kazanırken, 1984 Los Angeles Olimpiyat Oyunları’nda Avrupa ve Güney Amerika takımlarının yanı sıra, Kanada ve Mısır çeyrek finale kadar yükselmiştir. Final maçı Fransa ile Brezilya arasında oynanmış ve Fransa Olimpiyat şampiyonu olmuştur. Böylece, 1956 yılından itibaren Doğu Avrupa ülkelerinin kazandığı Olimpiyat şampiyonluluğuna 1984 yılından itibaren diğer ülkeler de ortak olmuştur.

1992 Barcelona Olimpiyatları’nda oyunculara 23 yaş sınırı getirilmiştir. 1996 Atlanta Olimpiyatları’nda; FIFA, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) ve finale yükselen 16 takım anlaşarak, 23 yaş üstü 3 oyuncunun oynatılabilme kararı alınmıştır.  

Macaristan 1952, 1964 ve 1968 yılında, üç altın madalya, 1972 yılında gümüş ve 1960 yılında bronz madalya kazanarak Olimpiyat Futbol Turnuvası tarihinin en başarılı ülkesi olmuştur. 

Gençlik Olimpiyat Futbol Oyunları

“Gençlik Olimpik Futbol Oyunları” dört yılda bir, Dünya Gençlik Olimpiyat Oyunları ile birlikte yapılmaktadır. 15 yaş altı milli takımların katıldığı Gençlik Olimpiyat Futbol Oyunları’nın 1.si 2010 yılında Singapur'un ev sahipliğinde düzenlenmiş ve finallere 6 takım katılmıştır.  Gençlik Olimpiyat Oyunları’nın en önemli amaçlarından biri, katılan sporcu gençleri; spor, kültür ve eğitim programlarıyla geleceğe hazırlamaktır.

FIFA Konfederasyon Kupası

1992 yılında Suudi Arabistan’da “Kral Fahd Kupası” olarak dört ulusal takımın katılımıyla ilk kez düzenlenmiştir. 1995 yılında FIFA organizasyonu bünyesine geçirilmiş ve “FIFA Konfederasyon Kupası”  adını almıştır. 2005 yılına kadar 2 yılda bir düzenlenen turnuva, günümüzde 4 yılda bir düzenlenmektedir. FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yapacak ülke, Dünya Kupası’ndan önce bu turnuvaya ev sahipliği yaparak, Dünya Kupası organizasyonundan bir yıl önceden eksikliklerini görerek deneyim kazanmaktadırlar.

FIFA Konfederasyonlar Kupası’na; 2’si doğrudan olmak üzere 8 Milli takım katılmaktadır. Ülke ev sahibi ve FIFA Dünya Kupası'nın son şampiyonu Konfederasyon Kupası’na doğrudan katılırken, Konfederasyonların şampiyonları da diğer altı takımı oluşturmaktadır.

KULÜPLER SEVİYESİNDEKİ FUTBOL ORGANİZASYONLARI

FIFA Dünya Kulüpler Kupası

FIFA Dünya Kulüpler Kupası, 6 kıta kulüp şampiyonunun katılımıyla oynanmaktadır. 2000 yılında Brezilya’da “FIFA Dünya Kulüpler Şampiyonası” ismi ile ilk kez organize edilmiştir. 2000 yılından sonra 2005 yılına kadar düzenlenmemiştir. 2006 yılında adı “FIFA Dünya Kulüpler Kupası” olarak değiştirilmiştir. Her yıl düzenlenen FIFA Dünya Kulüpler Kupası, 2011 yılında 8. kez düzenlenmiştir. 2007 yılında İtalyan Milan takımı, Boca Juniors takımını yenerek, Avrupa’ya ilk kez FIFA Dünya Kulüpler Kupası’nı kazandırmıştır. 2008 yılında Manchester United hem Avrupa, hem de dünya şampiyonu olmuştur.

Blue Stars / FIFA Gençlik Kupası

1939 yılından bu yana Zürih kulübü tarafından her yıl geleneksel olarak düzenlenen FC Blue Stars/FIFA Gençlik Kupası, dünya futbolunda Profesyonelliğe aday yeni yeteneklerinin katıldığı popüler bir turnuvadır. FIFA, 1991 yılında dünyanın en iyi futbol kulüplerinin genç takımlarının katıldığı organizasyonunu devralarak “FIFA Gençlik Kupası” adı altında düzenlemeye başlamıştır.

KADIN MİLLİ TAKIMLAR SEVİYESİNDEKİ FUTBOL ORGANİZASYONLARI

FIFA Kadınlar Dünya Kupası

Dört yılda bir düzenlenen “FIFA Kadınlar Dünya Kupası”; Eleme Grubu Maçları, Play-off Maçları ve Final Turnuvası olmak üzere 3 aşamadan oluşmaktadır. FIFA Kadınlar Dünya Kupası Finalleri ilk kez 1991 yılının Kasım ayında Çin Halk Cumhuriyeti’nde, ikincisi 1995 yılında İsveç’te, üçüncüsü ise 1999 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde düzenlenmiştir. Dört yılda bir düzenlenen Kadınlar Dünya Kupası Finallerinin ilk ikisi 12 ülke takımının katılımıyla oynanmış olup, günümüzde 16 takımla oynanmaktadır. FIFA tarafından Avrupa’da 2, Kuzey Amerika’da 2 ve Asya kıtasında 2 kez olmak üzere toplam 6 kez düzenlenmiştir. FIFA Kadınlar Dünya Kupası’nı Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya 2 kez, Norveç ve Japonya ise 1 kez kazanmıştır.

FIFA 20 Yaş Altı Kadınlar Dünya Kupası

İki yılda bir düzenlenen “FIFA 20 Yaş Altı Kadınlar Dünya Şampiyonası” ilk kez 2002 yılında Kanada’da yapılmıştır. 12 takımın katıldığı organizasyonda Amerika Birleşik Devletleri şampiyon olmuştur. 2006 yılında şampiyonaya katılan takım sayısı 16’ya yükseltilmiştir. 2008 yılında şampiyonanın ismi “FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası” olarak değiştirilmiştir. 5 kez düzenlenen kupayı Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri 2’şer kez, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti ise 1 kez kazanmıştır.

FIFA 17 Yaş Altı Kadınlar Dünya Kupası

FIFA 17 Yaş Altı Dünya Kupası 16 takımın katılımı ile ilk kez 2008 yılında Yeni Zelanda’da düzenlenmiş ve Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti şampiyon olmuştur. 17 Yaş Altı Kadınlar Dünya Kupası iki yılda bir düzenlenmektedir.

Kadınlar Olimpiyat Futbol Turnuvası

Olimpiyatlarda kadın futbolu, ilk kez 1996 yılında Atlanta Olimpiyatlarında yer almıştır. 8 takımın katıldığı turnuvada Amerika Birleşik Devletleri futbol takımı kadınlarda ilk Olimpiyat şampiyonu olmuştur. 2000 yılında Sidney Olimpiyatları’nda oynanan tüm müsabakalarda yalnızca 1 kırmızı kart gösterilmiştir. Bu da Olimpiyat ruhuna uygun bir sportmenlik örneği olarak gösterilmiştir. 2004 Atina Olimpiyatlarında takım sayısı 10’a, 2008 Pekin Olimpiyatları’nda ise 12’ye yükseltilmiştir.

Genç Kızlar Olimpiyat Futbol Oyunları

Singapur'un ev sahipliğinde ilk kez düzenlenen 1. Gençlik Olimpiyat Oyunları'nda 6 takım mücadele etmiştir. 15 Yaş Altı Kız Milli Takımımız üçüncü olarak bronz madalya kazanmışlardır. Gençlik Olimpiyat oyunları tarihinin ilk golünü atmayı başaran genç millilerimiz, aynı zamanda Türk Olimpiyat tarihinde takım sporlarında madalya alan ilk takım olmuştur.

KAYNAKLAR

ORTA, L. (2000), Dünyada ve Türkiye’de Futbol Organizasyonları-Analitik Bir Yaklaşım, M.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.

ORTA, L. (1993),  Türk Spor Teşkilatı İçinde Futbol Hakemliği Statüsü, M.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.

www.fifa.com

www.uefa.com

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş