Lale Orta- 18 Mayıs 2019  Oyun kurallarının sık değiştirilmesi ile birlikte uygulamada hakem hatalarının artması, küreselleşme ile birlikte de endüstrileşen futboldaki kaybedilen ekonomik maliyetlerin çok yüksek olması, futbolun daha şeffaf ve güvenilir bir hale getirilme isteğini ve hakemlere bu zorlu görevlerinde teknolojik desteği sağlama gereğini, görüşünü ve de sonucunu ortaya çıkarmıştır.

  Futbol Oyun Kurallarında hakem yönetimine 2000’li yılların başında teknoloji dahil olmuş ve 16 yıl içinde Video Yardımcı Hakem Sistemine geçilmesi gibi çok önemli kararlar alınmıştır.Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA), ilk kez videolu sisteminin 1 Eylül 2016 tarihinde Fransa ile İtalya arasında oynanan hazırlık maçında kullanılmasına izin vermiştir. Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) ve FIFA’nın ortak kararıyla tartışmalı pozisyonlarda kullanılan “Video Yardımcı Hakem Sistemi”, yanlış verilen gol, penaltı, kırmızı kart veya yanlış cezalandırılan oyuncunun belirlenmesinde uygulanmaktadır. Futbolda; görüntülü teknolojiden yararlanılmadığı sürece, hataların olmaması mümkün değildir. Spesifik hatalarda yapılacak teknolojik yardım hem hakemlere hem de takımlara katkı sağlayacaktır.

ABSTRACT

With the frequent changes in the rules of the game, the rise of referee mistakes in practice, the high cost of economic lost due to globalization, and the desire to make football more transparent and reliable revealed the need to provide technological support to the referees in their challenging tasks. At the beginning of the 2000s, technology was included in the referee management section of the Football Game Rules, and important decisions, such as the Video Assistant Referee System (VAR), have been taken within the last 16 years. The International Federation of Football Association (FIFA) first allowed the implementation of the video system in the preparatory match between France and Italy on September 1, 2016.  The application of the Video Assisted Referee System (VAR), which is used in controversial positions with the joint decision of the International Football Association Board (IFAB) and FIFA, is applied to able to determine the wrong goal, penalty, red card or wrongly punished players. In football, mistakes are inevitable unless the display technology is utilized. The technical assistance to be carried out on some specific faults will contribute to both the referees and the teams.

Futbol; kuralları, ekonomisi, kültürü, ulusal ve uluslararası kupaları, görsel ve estetik zevki, mücadelesi, transferleri ve heyecanıyla onbinlerce insanı statlara;  milyarlarca insanı radyo ve televizyon başına toplamayı başarmaktadır. Kanaatimizce; yüzyılın sporunun futbol olmasının temelinde oyun kurallarının şekillendirdiği değişim yatmaktadır. Futbol Oyun Kurallarında hakem yönetimine 2000’li yılların başında teknoloji dahil olmuş ve 16 yıl içinde Video Yardımcı Hakem Sistemine geçilmesi gibi çok önemli kararlar alınmıştır.

Hakemlerin, futbolda teknoloji ile tanışması sinyalli bayrak kullanımı ile başlamıştır. Maçlarda sinyalli bayrak kullanımı, özellikle ofsayt pozisyonlarında, hakemleri oldukça rahatlatmış ve birçok olumsuz durumdan kurtararak oyuna ve hakemlerin yönetimine pozitif katkı sağlamıştır. Maçın kontrolüne olumlu katkıda bulunduğu düşüncesiyle, 2004 yılında Futbol Oyun Kuralları kitabına “Telsiz İletişim Sistemi” teknolojisi olarak dahil edilmiştir. Sinyalli Bayrak ve Telsiz İletişim Sistemi’nden sonra FIFA’nın teknoloji arayışları devam etmiş ve 2012 yılında Japonya'da düzenlenen “Kulüpler Dünya Kupası”nda ilk kez “Kale Çizgisi Teknolojisi” denenmiş ve başarılı olması üzerine  Futbol Oyun Kuralları kitabına dahil edilmiştir (Orta, 2018-a). Oyun kurallarının değiştirilmesiyle, son yıllarda daha da süratlenen futbol; teknoloji ilişkisi ile birlikte gelişimini ve önemini artan bir ivmeyle 21. yüzyılda da sürdürmeye devam edeceği düşünülmektedir.

2 AMAÇ

Futbolun popülerliğini devam ettirebilmek, küreselleşen dünya koşullarına uyumunu sağlayabilmek ve Dünya’nın bir numaralı sporu haline getirmek ya da bir numaralı sporu olarak devamını sağlamak için Futbol Oyun Kurallarındaki radikal değişimler zorunlu hale gelmiştir. Uzun yıllar teknolojinin futbolun içine girmesine izin vermeyen FIFA (Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği), hakem hatalarının artması ve kaybedilen ekonomik maliyetin yüksekliği karşısında futbol-teknoloji ilişkisi geliştirilerek hakemlerinin yönetimine dahil etmiştir. FIFA (Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği) teknolojinin futbolun içine girmesine dirense de, futbol maçlarının başarılı bir şekilde yönetilebilmesi, yapılan hata oranlarının azaltılması ve standart yönetim anlayışının geliştirilmesi için teknolojinin futbolun içine girmesi zorunluluğunu fark etmiştir. Bu araştırma, futbol için devrim niteliği sayılabilecek “Video Yardımcı Hakem Sisteminin (VAR)” ne olduğunu ortaya koyarak, teknolojinin futbola olan etkisini olumlu ve olumsuz yönleriyle ele almaktadır.

3 YÖNTEM

Çalışmada, kaynak tarama tekniği kullanılmış olup konuyla ilgili kaynaklar taranmış ve değerlendirme yapılmıştır. Video Yardımcı Hakem Sistemini inceleme amacını taşıyan bu çalışmada gerekli olan veriler yazılı, basılı, görsel ve internet kaynaklarına dayanmaktadır. Bu nedenle, teknoloji, Futbol Oyun Kuralları ve Video Yardımcı Hakem Sistemi ile ilgili kaynaklar taranmış ve bu sistemin kullanıldığı maçlar seyredilmiştir.

4 BULGULAR

Futbol, kurallara bağlanıp bir oyun olarak ortaya çıkışından sonra gelişme göstermektedir. İlk basit futbol kurallarının 1863 yılında kurulan İngiltere Futbol Federasyonu tarafından oluşturulduğunu ve aynı tarihte de modern futbolun başladığını tespit ediyoruz (Radnedge, 1994, s.11). Oyun kuralları ile ilgili değişiklikler 19. yüzyılın ikinci yarısında şekillenmeye başlamıştır. 1863 yılında oluşturulan oyun kurallarına göre; topun ilerisinde olan tüm oyuncular ofsayt olarak değerlendiriliyordu. 1866 yılında bu kural “kale ve top arasında 3 rakip oyuncu varsa oyuncular ofsayt sayılmaz” olarak değiştirildi. Aynı yıl kalelerin yüksekliği de yeniden düzenlendi. Buna göre; yaklaşık 5 metre olan kale yükseklikleri 1.80 metreye indirildi. Bilindiği gibi şimdi bu yükseklik 2.44 metredir. 1869 yılında kale atışı kuralı kondu. 1870’de hava toplarının elle tutulması kuralı kaldırıldı. 1871 yılındailk kez kalecilerden bahsedilmiş ve topu elle tutma hakkı sadece kalecilere verilmiştir. 1872’de topun ölçüleri değiştirilmiştir ve korner kuralı kabul edilmiştir. 1875 yılında, devre itibariyle sahanın değiştirilmesi kuralı konulmuştur (Oral, 1954). 1878 yılında bir hakemin ilk kez düdük kullandığını tespit ediyoruz. 1881 yılında hakem kurallarda yazılı olarak yer almıştır. 1883’te taç atışları el ile atılmaya başlanmıştır. 1884 yılında maçlarda hakemlerin kayıtsız şartsız tek yetkili olmaları kararı alınmıştır (Oral, 1954). 1891’de penaltı vuruşu getirilmiş ve kale ağlarından bahsedilmiştir. 1896 yılında futbol oyun kuralları ilk kez yayınlanmıştır. 1930 yılında, 14 maddeden oluşan oyun kuralları 17’ye çıkarılmıştır (FIFA Magazine, 1997).

Futbol oyun kuralları kolay anlaşılabilir ve yorumlanabilir olmasından da dolayı, toplumların ilgi odağı olmuş ve çağımıza damgasını vurmuştur. Futbolun olağanüstü popülaritesine karşın, 1980’li yılların sonlarında, futbolu çirkinleştiren, pozitif oyunu ve golü engelleyen, seyirciler arasında şiddeti körükleyen “savunmaya dayalı taktikler” yüzünden oyun kurallarına iyi bir düzenleme yapılmasıyla ilgili ortak bir görüş ortaya çıkmıştır.  1990 yılında “bariz gol şansı” ve “ciddi faullü oyun” kavramları futbol oyun kurallarının içine girmiştir. “Bariz gol şansına sahip” oyunculara yapılan faul sonrasında, yapan oyuncuların ihraç edilme kararı alınmıştır. Aynı yıl ofsayt kuralında değişiklik yapılarak hücum yapan takıma avantaj sağlanmıştır. Sondan ikinci oyuncuyla aynı hizada olan oyuncunun ofsayt olarak değerlendirilmemesi kararlaştırıldı (FIFA,1990, s.22). Yapılan bu değişikliklere karşın, 1990 FIFA Dünya Kupası’nda özellikle zaman çalmayı önleyici bazı değişikliklerin yapılması gerektiği anlaşılması üzerine; 1991 yılında “Bir kaleci topa elleri ile veya kollarının herhangi bir kısmı ile dokunarak sahip olduğu anda topu kontrolü altına almış sayılacaktır. Topa sahip olmak kalecinin topu kasten önüne itmesi durumunu kapsayacak, hakemin kanaatine göre topun kaleciden geri dönmesi durumlarını kapsamayacaktır” değişiklikleri getirilmiştir (FIFA, 1992, s.26). 1993 yılında ise; “Kendi oyuncusu tarafından bilerek ayakla pas verilen bir topa kaleci elleriyle dokunur veya tutarsa endirekt serbest vuruş verilecektir” maddeleri 12. kurala eklenmiştir (FIFA, 1993, s.24).

1995 yılında kamuoyunda “dokuz kusurlu hareket” olarak bilinen 9 maddelik fauller ve fena hareketlerdeki kasıt kelimesi; “bir oyuncu hakemin kanaatine göre ihlallerden birini dikkatsiz, kontrolsüz veya orantısız güç kullanarak yaparsa” olarak değiştirilmiştir. Ayrıca 9 olan madde sayısı 10’a çıkarılarak “topu kazanmak için ayakla müdahale ederken (tackle) topa dokunmadan önce rakibe dokunursa” maddesi eklenmiştir (FIFA, 1995, s.23).

Futbol Oyun Kurallarına 1998 yılında tekrar etkili değişiklikler getirilmiştir. Bunların en önemlisi rakip takımın oyuncusunun sağlığını tehlikeye sokan “arkadan müdahaleler”in “ciddi faullü oyun” olarak değerlendirilmesidir (FIFA, 1998, s.27).

Ceza alanı içindeki hakemi aldatmaya yönelik yapıldığı tespit edilen her türlü hareketler sportmenlik dışı olarak değerlendirilirken, 1999 yılından itibaren bu kural “oyun alanı üzerinde herhangi bir yer” olarak değiştirilmiştir (FIFA,1999, s.27). Burada amaç, sportmenlik dışı davranışları engelleyerek, oyunun ve hakemlerin saygınlığını korumak ve takımların haksız kazanç elde etmelerini önlemektir. 2000 yılında, kaleciler için topa sahip oldukları andan itibaren 6 saniye içinde topu elinden çıkarmaları kuralı kondu (FIFA, 2000, s.25).

Futbol Oyun Kurallarında hakem yönetimine 2000’li yılların başında teknoloji dahil olmuş ve 16 yıl içinde Video Yardımcı Hakem Sistemine geçilmesi gibi çok önemli kararlar alınmıştır.

Bir futbol maçının güzel, heyecan verici, fair play ilkeleri içersinde, bol gollü geçmesinde ve bitmesinde kuralların rolü son derece önemlidir. Oyun kurallarının değiştirilmesiyle, son yıllarda daha da süratlenen futbol; teknoloji ilişkisi ile birlikte gelişimini ve önemini artan bir ivmeyle 21. yüzyılda da sürdürmeye devam edeceği düşünülmektedir.

Hakemlerin, futbolda teknoloji ile tanışması sinyalli bayrak kullanımı ile başlamıştır. 2000’li yılların başında yardımcı hakemler sinyalli bayrak kullanmaya başlamışlardır (Milliyet, 2019). Maçlarda sinyalli bayrak kullanımı, özellikle ofsayt pozisyonlarında, hakemleri oldukça rahatlatmış ve birçok olumsuz durumdan kurtararak oyuna ve hakemlerin yönetimine pozitif katkı sağlamıştır. Hakemlere ilk kez sağlanan bu küçük teknolojik destek olumlu sonuçlar vermiştir. Sinyalli bayrakların başarılı bir şekilde kullanımından sonra, hakemler arasındaki koordinasyonu artıran ve daha verimli maç yönetmelerini sağlayan telsiz iletişim sistemi olan kulaklık setine geçilmiştir. FIFA, hakemler arasında iki yönlü bir yüksek frekanslı telsiz haberleşme sisteminin kullanılması için 2003 yılında Fransa'da yapılan FIFA Konfederasyon Kupası'nda denenmesine izin verdi (FIFA, 2019). Telsiz haberleşme sistemi, hakemler arasındaki eylemlerin koordinasyonunu daha verimli bir şekilde geliştirmiştir. Sinyalli Bayrak ve Telsiz İletişim Sistemi’nden sonra FIFA’nın teknoloji arayışları devam etmiş ve 2012 yılında Japonya'da düzenlenen “Kulüpler Dünya Kupası”nda ilk kez “Kale Çizgisi Teknolojisi” denenmiş ve başarılı olması üzerine  Futbol Oyun Kuralları kitabına dahil edilmiştir (FIFA, 2013). Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA), ilk kez videolu sisteminin 1 Eylül 2016 tarihinde Fransa ile İtalya arasında oynanan hazırlık maçında kullanılmasına izin vermiştir. Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) ve FIFA’nın ortak kararıyla tartışmalı pozisyonlarda kullanılacak olan “Video Yardımcı Hakem Sistemi” uygulaması, yanlış verilen gol, penaltı, kırmızı kart veya yanlış cezalandırılan oyuncunun belirlenmesinde uygulanacaktır.FIFA, Fransa ile İtalya arasında 1 Eylül 2016 tarihinde oynanan hazırlık maçında tartışmalı pozisyonların tekrarını izlemek için ilk kez videolu sistem kullanılmasına izin vermiştir. Uluslararası bir maçta ilk kez kullanılan Video Yardımcı Hakem Sistemi "futbolda devrim" niteliğinde sayılarak, çeşitli organizasyonlarda uygulanmasının futbola katkı sağlayabileceği görüşüne varılmıştır. Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) ve FIFA’nın ortak kararıyla tartışmalı pozisyonlarda kullanılan “Video Yardımcı Hakem Sistemi” uygulaması, yanlış verilen gol, penaltı, kırmızı kart veya yanlış cezalandırılan oyuncunun belirlenmesinde uygulanmaktadır. (FIFA, 2017). Sistem de, maç ile ilgili olay videodan incelenerek, hakeme iletişim seti ile bildirilecek ve hakem kendisine iletilen bilgi doğrultusunda nihai kararını verecektir.    Futbol oyun kurallarının düzenlenmesinden sorumlu Uluslararası Futbol Birliği Kurulunun (IFAB) onaylaması ile FIFA tarafından denemelere tabi tutulan sistem, hakemlere yardımcı olmak amacıyla geliştirilmektedir. FIFA’nın Futbol Teknoloji Yenilik Bölümü desteği ile gerçekleştirilen denemelerin her aşaması IFAB tarafından izlenmekte olup, sistemin uygun olup olmadığı, IFAB tarafından 2019 yılında belirlenecektir. Video Yardımcı Hakem Sistemi,  futbolun en önemli organizasyonu olan 2018 FIFA Dünya Kupası'nda kullanılmış ve başarılı bir şekilde uygulanmıştır (FIFA, 2018).

2018 FIFA Dünya Kupası’nda oynanan 64 maçta VAR tarafından toplam 455 pozisyon incelenmiştir. Buna göre; VAR’ın her pozisyonda devreye girmediğini, bunlardan yalnızca 20’sinde müdahalede bulunduğunu tespit ediyoruz.  20 pozisyonun 17’sinde hakem verdiği kararı değiştirirken, 3 pozisyonda hakem verdiği kararı değiştirmemiştir. Hakemin kararını değiştirdiği pozisyonlar şunlardır: Dokuz kez  penaltı kararı vermiş, üç kez de verdiği penaltıyı iptal etmiştir. İki kez futbolcuları 2. sarı karttan ihraç etmiş, iki kez  ofsayttan iptal ettiği pozisyona gol kararı vermiş, bir kez de yanlış oyuncu tespitinden dolayı kararını değiştirmiştir. Yalnızca 3 pozisyonda VAR’ın verdiği karar hakem tarafından seyredilmeden uygulanmıştır. İncelenen 455 pozisyonda; VAR’sız  % 95,6  doğru karar verilirken, VAR ile  % 99,35 doğru karar verilmiştir. VAR ile hakem kararlarında yüzde 99.35 gibi çok büyük bir başarı yüzdesi yakalanmıştır (Orta, 2018-b).

Video Yardımcı Hakem (VAR) Sistemi’nin Türkiye’deki gelişimi ise şu şekilde olmuştur: 10.11.2016 tarihinde Türkiye Futbol Federasyonu (TFF): Video Yardımcı Hakem (VAR) Sistemi’ni yürüten firma ile temas halinde olduklarını, bu sistemde uygulanacak protokolleri, kullanılacak ekipmanları ve Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) onaylı testleri de yakından takip ettiklerini, VAR sisteminin, IFAB ve Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA) tarafından test aşamasında olduğunu ve henüz uygulanmak için tam olarak hazır olmadığını açıkladı (Milliyet, 2016).

FIFA, TFF, IFAB ve  Kulüpler birliği Vakfı yetkililerinin katıldığı  ve Video Yardımcı Hakem sistemine geçiş hazırlıklarının ele alındığı VAR toplantısı 7 Şubat 2017 tarihinde FIFA’nın Zürih’teki merkezinde yapıldı (Milliyet, 2017).

Türkiye, VAR’la ilgili İtalya, Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, A.B.D., Katar ve Meksika gibi ülkelerden sonra, FIFA ile VAR protokolünü imzalayan 14. ülke oldu (Hürriyet, 2017).

Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA) ve Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) ile yapılan protokoller çerçevesinde: VAR'ın ilk etapta Süper Lig'in 10. haftasındaki 3 maçta offline olarak uygulanmasına karar verildi. Bu protokole göre; 28 Ekim 2017  tarihinde oynanan Medipol Başakşehir-Teleset Mobilya Akhisarspor maçında, 29 Ekim 2017 tarihinde oynanan Bursaspor-Antalyaspor maçında ve 30 Ekim 2017 tarihinde oynanan Fenerbahçe-Kayserispor maçında VAR offline (çevrimdışı) olarak uygulandı. (Goal.com, 2017)

VAR'ın, çevrim dışı ve çevrim içi olarak test uygulamaları gerçekleştirildikten sonra,   Türkiye Futbol Federasyonu  Yönetim Kurulu, Play-Off maçları öncesinde statü değişikliği yaparak Spor Toto 1. Lig'de 11 ve 15 Mayıs 2018 tarihlerinde oynanan Play-Off yarı finalleri ile 19 Mayıs 2018 tarihinde oynanan Play-Off finalinde Video Yardımcı Hakem Sistemi online (çevrimiçi) olarak hayata geçirildi. Böylece, VAR sistemi TFF, FIFA ve IFAB arasında yapılan protokoller uyarınca Türkiye'de resmi bir maçta online olarak ilk defa uygulanmış oldu (Habertürk, 2018).

Türkiye Futbol Federasyonu (TFF), 2018-2019 futbol sezonunda Spor Toto Süper Lig, TFF Süper Kupa, Ziraat Türkiye Kupası çeyrek final, yarı final ve final müsabakaları ile Spor Toto 1. Lig Play-Off müsabakalarında Video Yardımcı Hakem sistemi’nin (VAR) çevrimiçi olarak uygulanmasına karar verdi (Habertürk, 2018). Buna göre; 2018-2019 Spor Toto Süper Lig Lefter Küçükandonyadis Sezonu Müsabakaları Statüsü’nün ilgili maddesini aşağıdaki şekilde değiştirdi:

“MADDE 13 – VİDEO YARDIMCI HAKEM   

Spor Toto Süper Lig müsabakalarında, Futbol Oyun Kuralları ve bu kurallara dahil edilen VAR Protokolüne uygun olarak çevrimiçi Video Yardımcı Hakem Sistemi kullanılacaktır.” (TFF, 2018).

5 TARTIŞMA VE SONUÇ

Oyun kurallarının sık değiştirilmesi ile birlikte uygulamada hakem hatalarının artması, küreselleşme ile birlikte de endüstrileşen futboldaki kaybedilen ekonomik maliyetlerin çok yüksek olması, futbolun daha şeffaf ve güvenilir bir hale getirilme isteğini ve hakemlere bu zorlu görevlerinde teknolojik desteği sağlama gereğini, görüşünü ve de sonucunu ortaya çıkarmıştır. 2016 FIFA Kulüpler Dünya Kupası'nda ilk kez uygulanan video hakem sistemi zayıf bir başlangıç yapmasına karşın FIFA Başkanı tarafından desteklenmektedir. Video Yardımcı Hakem Sistemi,  futbolun en önemli organizasyonu olan 2018 FIFA Dünya Kupası'nda kullanılmış ve başarılı bir şekilde uygulanmıştır. Futbolun paydaşları tarafından Videolu Hakem Sistemine hem olumlu hem de olumsuz eleştiriler yapılmaktadır. Futbol maçlarının başarılı bir şekilde yönetilebilmesi için yapılan hata oranlarının azaltılması ve standart yönetim anlayışının geliştirilmesi, teknolojik yardım olmaksızın pek mümkün görülmemektedir. Birçok ülkede üst düzey hakemliğin profesyonelleşmesi bile hala insan hatası faktörünü ortadan kaldıramamıştır. Yapılan bilimsel araştırmalar da bu görüşü desteklemektedir. Futbolda; görüntülü teknolojiden yararlanılmadığı sürece, hataların olmaması mümkün değildir. Spesifik hatalarda yapılacak teknolojik yardım hem hakemlere hem de takımlara katkı sağlayacaktır.  Günümüz futbolunda, görüntülü teknolojinin futbolun içinde ne kadar yer alması gerektiği ile ilgili karar, pilot olarak seçilen liglerde uygulandıktan ve ayrıntılı olarak tartışıldıktan sonra netleştirilmelidir. Karar verilmesi gereken en önemli şey şudur: Hakemin doğru kararlarıyla oyuna adalet ve şeffaflık getirmesini mi istiyoruz ya da “Futbol Hatalar Oyunudur” söyleminin altında tartışarak, futbolun hatalarıyla daha güzel olduğu kanısı, görüşü ve sonucuna varılarak mı devam etmek istiyoruz. Belki de görüntülü teknoloji pilot liglerde denendikten sonra, futbolun hatalarıyla daha güzel olduğu kanısı, görüşü ve sonucuna bir kez daha varılacak ve teknolojinin futbolun içine fazla girmesine izin verilmeyecektir. Benim kişisel görüşüm; profesyonel maçlarda futbolun dinamizmine zarar vermeden teknolojiden yararlanılması gerektiği,  adalet ve şeffaflığın hakemler tarafından adil olarak dağıtılması yönündedir (Orta, 2018-c).

Anahtar Kelimeler : Futbol, Teknoloji, Video, Hakem, VAR

KAYNAKLAR 

1.  http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/GununYayinlari/t1i7ZM2oWS9c255paIgkpg_x3D__x3D_ (1.2.2019)
2.  http://www.fifa.com/about-fifa/videos/y=2017/m=5/video=video-assistant-referee-var-explained-2884217.html (1.5.2018)
3.  https://football-technology.fifa.com/en/innovations/var-at-the-world-cup/ (1.5.2018)
4.  https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/ifab-authorises-fifa-conduct-experiment-with-referee-communication-sys-85883 (1.2.2019)
5.  http://www.milliyet.com.tr/tff-den-video-hakem-aciklamasi----2342739-skorerhaber/  (Erişim:6.2.2019)
6. ( http://www.milliyet.com.tr/fifa-dan-video-hakem-toplantisi---2391722-skorerhaber/) (Erişim:6.2.2019)

1.22. ( http://www.hurriyet.com.tr/gelecek-sezon-dudugu-video-calacak-40333647  

(Erişim:6.2.2019)

1. ( https://www.goal.com/tr/haber/sueper-ligde-video-hakem-devri-resmen-basliyor/120o1penth4wk1tfkc5c787s7z)  (Erişim:6.2.2019)
2.  https://www.haberturk.com/turkiye-de-ilk-kez-video-hakem-kullanilacak-1955556-spor  (Erişim:6.2.2019)
3. ( https://www.haberturk.com/turkiye-futbol-federasyonu-var-sistemini-tanitti-2055937-spor)  (Erişim:6.2.2019)
4.  http://www.tff.org/Resources/TFF/Documents/STATULER/2018-2019/2018-19-STSL-STATU.pdf (Erişim:6.2.2019)

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş