Yrd.Doç.Dr.Recep CENGİZ- 2 Ocak 2017 Futbol ligimizde devre arasına girilirken hakemler yine “verdikleri, vermedikleri veya veremedikleri” kararlarla sert eleştirilerin muhatabı oldular.

Devre arasına girilirken, “güven duygusunun” zedelenmemesi için önce eleştirilere muhatap olan hakem, hakem yönetici ve hocalarının en ufak bir savunma mekanizması işletmeden, mazaret aramadan, ama demeden, empati yaparak, düşünmeleri gerekir.

Müsabaka yönetiminin önemli bir bileşeni güvendir. Dar anlamda hakeme güven dediğimiz şey, tarafların adil bir yönetimine olan inançlarıdır. Bu nedenle, lig ve zorluk derecesi ne olursa olsun, müsabaka yönetimi, son derece hassas bir şekilde yapılmalıdır. Bu hassasiyet; çok çalışmayı, dürüst, cesur olmayı ve her türlü zorlukları göğüslemeyi de içine alır. Çünkü, futbol anlayışımıza göre saha içerisinde son ve kesin kararı veren kişi olarak hakem “müsabakanın adaletli oynanmasından” sorumludur.

Burada önemli olan ve asıl dikkate alınması gereken “görece” etkidir. Görece veya karşılaştırmalı etki açısından bakıldığında ise hakem hataları bir kulübün “plan, program, hedef veya stratejilerini yok” edebilmektedir. Yani, “yanlış bir karar, pozisyon kaybı olmaktan çok daha fazlası” olabilmektedir.

Bir davranışın nedenlerini kavramak ve yorumlamak çok önemlidir; çünkü o davranışa ne şekilde tepki verileceğini belirler. Örneğin, basit bir itiraz nedeniyle hakemin, futbolcuyu azarlaması, otoritesini korumak değil, öfkesini ortaya koymaktadır. Gösterdiği bu tepkinin gerçek nedenini bilip bilmemesi uğradığı davranışı kendi zihninde yargılamasına bağlıdır ve kendini haklı kılacak nedenler üstün gelmektedir.

Hakemlerin özellikle düşünmesi gereken bir başka şey daha var ki; müsabakanın önemsenmeden, önyargı, kin ve öfkeyle yönetilmesidir. Müsabaka; akılla, bilgiyle, liyakat sistemiyle, tecrübeyle, sağduyu ve adaletle yönetilir. Bu nedenle, futboldaki birçok estetik hareket, anlam bakımından doğru bir hakem kararı ile boy ölçüşemez. Fakat bilinmelidir ki, doğru kararlar da estetik hareketlerin oluşmasında önemlidir. Örneğin güzel bir röveşata hareketinin yanlış yorumlanması sonucunda oluşan “jeneriklik” bir gol iptal edilebilir. Doğru karar, her zaman için aklın, cesaretin ve adaletin sonucu ve ürünüdür; oyunun tüm tuhaflıklarından ve kusurlarından arındırılmıştır. Çünkü herhangi bir hakem kararı, her zaman için belirli bir ahlakı ve bakış açısını anlatır. Bu anlamda hakemlik sadece “bir vicdan işi değil, vicdanla başlayan” bir iştir. Yani işin özünde; adil, dürüst, güvenilir olmak, saha da hakim olmak adalet dağıtmak vardır. Bu anlamda, taraflar; oynanan oyunun, gösterilen çabanın, verilen emeğin nesnel ve tarafsızca değerlendirilmesine inandırılmalı, güven vermelidir.

Güvenli bir hakemin özelliği; konsantrasyon, kontrol, hedef belirleme ve ısrardır. Hakem; baskı ve yıkıcı eleştirilerle daraltılmış bir alanda sıkışarak sınırlarını çizememişse kendini güvende hissetmez. Güven duygusunun oluşmasındaki temel faktör, tarafların “adil yönetim” beklentilerinin “vaktinde ve yeterince” karşılanmasıdır. Hakemin verdiği objektif kararlarla gösterdiği adalet, tarafların güven ve tatmin derecesini etkiler. Taraflar hakem kararlarının adil olup olmadığını yorumlarken;

• Hakemin oyuna katkısısına olan kararları,

• Kararların, sporculara iletişim şekli,

• Önceki müsabakalardaki kararları,

• Medyanın hakem hakkındaki düşüncelerinin sporculardaki yansıması,

• Sporcuların, hakemle ilgili algıları önemlidir.

Bu nedenle, oyun kurallarını öğrenmekle, oyunu öğrenme arasında bir fark vardır. Oyunu öğrenmeden kuralı yorumlayarak verilen her yanlış karar, bir tarafın “emek”, “alın teri”, “hedef”, “bütçe”, “duygu” ve “sevgilerinden” çalınmış bir parça olarak düşünmek gerekiyor.

Sonuç olarak, hakem hataları bilinmedik, görülmedik bir şey değildir. Beklenmedik hatalara çok şaşırabiliriz. Zorlandığımız zaman, hakem hatalarını kıyamet belirtisi olarak görüp; hakemlerin dikkatsizliğinde, baskı altında müsabaka yönetme becerisi olmadığından, cesur olmadıklarından… Yani kötü yönetiminden söz edebiliriz.

“Araştırılmayan, incelenmeyen, üzerinde düşünülmeyen bir hayat, yaşanmaya değmez” Sokrates

Hakem hocaları, hakemleri “hata yaptım” psikolojisinden kurtara bilir, her eleştiriden bir şeyler öğretebilirler. Tartışmalı pozisyonları izlerken önyargılarıyla, varsayımlarla değil doğrudan doğruya görmeyi ve doğru kararlar vermeyi öğretmek; haksız bir karar yapılan isyanın ne anlama geldiğini anlatmak zorundalar.

Hakem yöneticileri, suçu önce başkalarında değil, önce kendilerinde arayabilirler. Bir an haklı olduklarını düşünebilir… Ancak bilmediğimiz bir şey olduğunu anlar, merak eder, öğrenmeye karar verir, suçu önce kendinde arayanlardan olabilirler: “Hakemleri iyi seçemedik”, “Hakemlere yanlış eğitim verdik”, “Zorluk derecesi yüksek müsabakalar için yanlış hakem tercih ettik”, “Hakemleri iyi motive edemedik” diyenlerden olabilirler. Bu durumda, haklı olmaya çabalamadan önce sonrası için neler yapılabileceğini düşünenlerden de olabilirler.

“Kınamanın”, “kanamaya” çevrilmesinden çok önce… Hakem hataları için federasyon ve kulüpleri yönetenler elbette bir şeyler söylemek, bir şeyler yapmak zorundalar. {jcomments on}

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş