Yrd.Doç.Dr.Recep CENGİZ- 23 Ocak 2017 Bir maçı katlemenin binbir yolu vardır; zorluk derecesi çok düşük bir maç bile maç bile gösterilen-gösterilmeyen kartlar, verilen-verilemeyn penaltılar, kaldırılan-kaldırılmayan  bayraklarla çığrından çıkabilir. Binlerce taraftarın maç izleme özgürlüğü, seyir zevki, huzur, sevinç ve mutluluğu elinden alınabilir; eğlencesi stres aracı haline gelebilir.

 Müsabaka yönetirken yalandan bir sertlik, küçük takım oyuncusuna kabalık, genç futbolcuya ukalalık, uydurulmuş kararlar, silik kişilik, eyyamcılık, takım veya oyuncuya göre tolerans… vb davranışlar iki takım oyuncularını, yönetici, antrenör ve taraftarlarını birbirine düşürebilir. Futbol medyasında, bu kararlar tartışılırken fanatizm, kin ve nefret tohumları ekilebilir.

Futbola ihanet edenler hep aynı kişiler, benzer kişiliklerdir. Bunlar, ne pahasına olursa olsun konumlarını koruyan, her yönetimin gelmeden “temizlenmeli” dediği ama ne hikmetse “dokunanın elinin yandığı” ayrıcalıklı küçük bir azınlıktır. Güçleri tıpkı sigara dumanı gibidir “görünür, ispatlanmaz”.

Bu yapılanma, bir tek bizim hakem camiamıza has, yeni bir olay da değildir. Dünya futbol tarihi benzer olay, öykü veya vakalarla doludur. Ne ilginçtir ki, hepsinin de savunma gerekçeleri aynıdır. Öne çıkan argumanlardan biri insani “futbol hatalar oyunudur; hakemde insandır; hata yapanı ayıklıyoruz… vb.” yaklaşımı, diğeri teknolojik destekle hakemin hatasını azamiye indirmek çabalarıdır.

Bu yaklaşımlara felsefi açıdan bakarsak;

Hümanist yaklaşım, futbolun doğasını, teknolik destek kapitalist zihniyeti yansıtır. Hümanist yaklaşımı benimseyenler; futbol hatalar oyunudur, futbolu cazip hale getiren hatalar sonucu, sürpriz skorlar elde  edilmesidir. Bu nedenle hakem hatalarını tıpkı futbolcu hataları gibi hoşgörmek gerekir.  Hakem kararlarında art niyet yoksa çok fazla tartışılmak gereksizdir.

"Futbol arsada güzeldir, borsada değil." Metin KURT

Kapitalist yaklaşım, bir maçın puan kazanımının ederi vardır. Milyon dolarların bağlandığı bir organizasyonun marka değeri korunmalıdır, bir hakemin düdüğüne, inisiyatifine teslim edilemez. Hakemin yetersiz, eksik veya çaresiz kaldığı durumlarda, itici bir gücün devreye girmesi gereklidir.

Her iki yaklaşımıda ortak isteği “maçların daha iyi yönetilmesidir”.

Ancak, alınan tedbirler git gide daha umutsuz olmaktadır. Futbolu yönetenler, yoğun ve sert eleştirilere yenik düşünce önce “dördüncü hakem”, sonra “kale arkası hakemleri”, daha sonra “mikroçip’li top”, GoalControl sistemi derken, şimdi 'VAR' (video yardımcı hakemlik) sistemi üzerinde çalışılıyor. Yani, hakemin görmediğini, kale arkası hakem görecekti, olmadı; yardımcı hakemin vermediği sinyali, topun içine yerleştirilmiş bir mikroçip verecekti, olmadı; gol çizgisi teknolojisi yerleştirilen GoalControl sistemi 2014 FIFA Dünya Kupası'ndaki 12 stadyumda uygulandı, olmadı; şimdi 1999 yılında geliştirilen, Bilardo, Kriket, Tenis Voleybol müsabakalarında kullanılan Hawk Eye ‘kamera’ sistemi ve Challenge ‘itiraz hakkı’ uygulanması üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

Almanya, İngiltere, İspanya, İtalya gibi bir çok, Avrupa ülkesinde test aşamasında.olan uygulamanınuzun vadeli sonuçlarını düşünmek ve hesap etmek gerekir.

 Tutar mı? Nasrettin hocanın, göle maya çalma hikayesi gibi “Ya tutarsa”.

 Futbol dünyası ikiye bölünmüş durumda, olumlu bakanlar ve bakmayanlar. Bir kısım futbol medyasının, ilginçlik veya futbol federasyonuna yandaşlık adına diğer  basit projelerde de olduğu gibi bu haberi “devrim” manşeti* ile “sulandırılmasını” bir tarafa koyarsak, Faydası-zararı, getirisi-götürüsü, oyunun durma sıklığı ve süresi düşünüldüğünde, futbolun seyir zevkini kaçıracak, ekstra ekonomik bir yük getirecek “Astarı yüzünden pahalı“ bir sistem olduğu söylene bilir.

Çünkü;

-          Sistem %100 başarıyla çalışmıyor. 

Raporlanmış sadece bir deneme sonucunu 2008 yılında Blatter sistemin sadece %95 başarıyla çalıştığını gerekçe göstererek kullanımını reddedildi.

Teknolojik uygulamaları destekleyenler, bunun hakem hatalarını ciddi bir şekilde “azaltacağını” savunuyorlar. Ancak, oyunun bu sistemle hatasız yönetileceğini söyleyemiyorlar. Teknolojinin%5 hata payı verdiği bir müsabakada hakemlerin toplam doğru kararlarına karşılık hatalı kararları ile yapılmış bir istatistik yok. Bu anlamda bilimsel bir karşılaştırma yapılamıyor.

________________________________________________________________________

* Yapılan her uygulamaya “Devrim” demekle, Federasyon ve Fatih Terim’i  “yücelttiğini” sananlar, onu küçülttüklerini göremeyecek kadar salt bir yandaş bakış açısının kurbanı olmuşlardır. Sorunun özü ise,  fiiliyatta var olan bir uygulamanın federasyon tarafından kontrol altına alınıp, resmiyet kazandırılmasının abartısıdır. Gerçekte ne olduğunu anlamaksızın, basit bir kararı “devrim” diye göstermeye çalışanlar, kendilerini ve futbol severleri kandırmaktan başka bir şey yapmıyorlar.

- Futbol “hatalar” oyunu, olduğu kadar “risk” oyunudur. Hakemin gol çizgisinde verdiği bir tartışmalı kararla takımlar puan veya para kaybetme riski var da, saha içindeki diğer olaylarda  katkısı yok mudur?

Hakemin hatasından, kulüpler  maddi kazanç kaybediyorda; yanlış transferden, yanlış taktikten, yanlış oyuncu değişiminden… kayıplar olmuyor mu?

- Hakem bir insan, hata yapacak, yapıyor. Teknoloji uygulamalarda da hata olacaktır.

Sonuçta bu sistemin “bir yazılım”, tasarlayan mühendislerinde “insan” olduğunu düşürsek, futbolun içinde olupta hesapla(ya)madıkları şeylere ne yapacağız. Örneğin; sistemin %5 hata diliminde skora tesir edecek posizyonları nasıl yorumlayacağız?

Sistem kasıtlı hareketleri tespit edebilecek mi?

Sistem, hakemin duymadığını duyanilecek mi?

Sistem, hakemin sezemediği pozisyonları sezebilecek mi?

Sistem maç esnasında arıza vermeyecek mi?

Hesaplanan açıların dışında  tartışmalı pozisyonlar olmayacak mı?

Hakem hata var Tartışmalı posizyon anında akım kesilirse ne olacak?

Bunlar “şeytanın avukatlığı değil, her teknolojik sistemde  yaşanması olası sorunlar. Futbolun ruhu korumak adına bunları hesaplanması gerekmektedir.

-          Sistemin ekonomik maliyeti nedir, kim karşılayacak?

2014 yılının başlarında Bundesliga'daki takımların birçoğu finansal sebeplerden dolayı teknolojinin kullanılmasına karşı çıkmışlardır. Sistemin maliyeti içinde çip olan top için 250.000 €'dan başlayıp Hawk-Eye veya GoalControl sistemleri için 500.000 €'ya kadar çıkmaktadır¹.

-          'VAR'ı her önemli pozisyonda kullanabilir misiniz?

'VAR'ı her önemli pozisyonda kullanamazsınız. Uluslararası futbol birliği kurulu IFAB;

- Goller (Hatalı gol yapılıp yapılmadığı)

- Penaltı veya penaltı yok kararları

- Doğrudan kırmızı kart (İkinci ihtarlar değil)

- Yanlış oyuncu tespitinde sistem kullanılır.... diyor.

-  Viedodan izlemeye kim, nasıl karar verecek, hangi pozisyonlara neden öncelik verilecek? Teknik direktörlere itiraz talebi verilecek mi, olacaksa kaç hakları olacak? Talep hakkını doldurduktan sonra tartışmalı pozisyon olursa ne olacak? 

İzlemeye sadece hakem karar verecekse, hakemin gerek görmediği pozisyonlar ne olacak? Teknik direktörlere itiraz hakkı verilmeyecekse neden, verilecekse, teknik direktörün bu hakkını oyunu soğutmak, zaman kazanmak gibi  “etik dışı” amaç için kullanması nasıl önlenecek?

-          Umut vaad eden bir atağın kesilme riski var mı?

Var. Tartışmalı pozisyonun devamında hakemin verdiği karar doğru ise, oyunun durması kontra avantajını ortadan kaldırır.

-          Bu sistemle hakem hatalarınde beklenen azalmanın oranı nedir?

Bir çalışmaya göre eğer 2010-11 sezonunda Premier League'de görüntülerin yeniden oynatılması kullanılsaydı hakem hataları %30 gibi bir oranda azaltılabilirdi, ama bazı kişiler de oyun sırasında yeniden oynatma teknolojinin kullanılmasının oyunun akıcılığını çok olumsuz etkileyeceğini ve muhtemel pozisyonları engelleyeceğini savunmaktadırlar².

Bilardo, Kriker, Tenis ve Voleybol gibi diğer spor branşları oyun kurallarını teknolojiyle uyumlu bir şekilde değiştirildi örneği çok reel bir karşılaştıma değildir. Futbolda; alanın büyüklüğü, oyuncu sayısının fazlalığı, oyunun temasa dayalı olması önemli bir detaydır. 

Her yenilik ihityaçtan doğar, futbolun hakemlerle ilgili ihtiyacı; hakeme, hakem seçimlerine, hakem atamalarına, hakem puanlarına olan güvendir. Dolayısıyla Hawk Eye ‘kamera’ sistemi, bu ihtiyaca cevap vermiyor.

Bu sistem, futbolu ileri götürmüyor.

Bu sistemle hakemlerin eleştilen eksik yönlerinin giderilmesi, yönetim kalitelerinin artmasına katkı sunacak bir şey yok.

Bu sistem, yenilmişliği çoktan kabul etmiş özgüvensiz bir hakem yaratır.

Bu sistemde, futbol değil, şirketler kazanır.

Bu sistem, UEFA’ nın ''Minimum müdahale maksimum fayda”,  prensibiyle örtüşmüyor. Hakemlere teknolojik yardım arama gayreti, yoğun eleştirilerin bir zor-lamasıdır. Oysa ki, futbolun tarafları her şeye rağmen daha da geleceğe umutla bakmaya devam edip, daha adil, daha standart kararlar; daha güvenilir hakemler istemektedir.

Futbolun marka değerini düşünen insanlar, basit bir oyun olan futbolu zorlaştıracaklarını; hakemlerin; otoritesini sarsacak, hakimliğini ortadan kaldıracak riskli bir uygulamayı hayata geçirdiklerini unutmamalıdır.

Bu sistem, futbolun mevcut hakem sorunlarını çözecek, doğasını koruyacak  kalıcı bir çözüm değil. Kalıcı bir çözümde yok, futbol “hatalar oyunudur” ve oyunu cazip hale getiren de “HATA” lardır

Real Madrid’li Modric’in dediği gibi “Bence futbol bu değil”^{3{jcomments on}}

Kaynaklar:

1.  https://tr.wikipedia.org/wiki/Gol_%C3%A7izgisi_teknolojisi, (Erişim tarihi 17 Ocak 2017).
2. "Sport technology enables improved decisions". newelectronics.co.uk. (Erişim tarihi 17 Ocakt 2017).

3.  http://spor.mynet.com/futbol/104987-video-hakem-uygulamasi-turkiyeye-geliyor. html (Erişim tarihi 17.01.2017).

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş